आशियातील गोल्ड मार्केटमध्ये सिंगापूरची मोठी झेप! हाँगकाँगला देणार टक्कर?

सोन्याच्या बाजारात सिंगापूरचा धोरणात्मक प्रवेश

आशिया-पॅसिफिक क्षेत्रासाठी एक आघाडीचे 'गोल्ड ट्रेडिंग आणि स्टोरेज हब' म्हणून स्वतःचे स्थान मजबूत करण्यासाठी सिंगापूर सर्वतोपरी प्रयत्न करत आहे. मॉनेटरी अथॉरिटी ऑफ सिंगापूर (MAS) आणि सिंगापूर बुलियन मार्केट असोसिएशन (SBMA) यांच्या नेतृत्वाखाली, जानेवारी २०२६ मध्ये स्थापन झालेल्या एका विशेष 'गोल्ड मार्केट डेव्हलपमेंट वर्किंग ग्रुप'ने या उपक्रमासाठी चार मुख्य आधारस्तंभ ओळखले आहेत. यामध्ये गोल्ड-संबंधित भांडवली बाजार उत्पादने (capital market products) विस्तारणे, विश्वासार्ह क्लिअरिंग आणि सेटलमेंट सिस्टम (clearing and settlement system) स्थापित करणे, व्हॉल्टिंग (vaulting) आणि लॉजिस्टिक्स (logistics) मानके मजबूत करणे, तसेच परदेशी सेंट्रल बँका आणि सार्वभौम संस्थांसाठी व्हॉल्टिंग सेवांचा शोध घेणे यांचा समावेश आहे. या सर्वसमावेशक दृष्टिकोनातून सिंगापूर एक खोल आणि मजबूत परिसंस्था (ecosystem) तयार करण्याचा मानस दर्शवते.

स्पर्धेचे मैदान: हाँगकाँग आणि इतर

'गोल्ड हब' म्हणून वर्चस्व मिळवण्यासाठी सिंगापूरची धडपड प्रादेशिक प्रतिस्पर्धकांशी, विशेषतः हाँगकाँगशी थेट स्पर्धेत उतरली आहे. तज्ञांच्या मते, हाँगकाँगला मुख्य भूमी चीनच्या प्रचंड सोने बाजारपेठेत (जी वापर आणि उत्पादनाच्या दृष्टीने जगातील सर्वात मोठी आहे) स्थापित प्रवेशामुळे फायदा मिळतो. हाँगकाँग सरकारने बुलियन ट्रेडिंगला प्रोत्साहन देण्यासाठी कर सवलतींसह उपाययोजना राबवल्या आहेत आणि २०२७ पर्यंत आपली सोन्याची स्टोरेज क्षमता २,००० टन पर्यंत वाढवण्याची योजना आहे. दुसरीकडे, सिंगापूर आपली राजकीय तटस्थता, मजबूत वित्तीय सेवा आणि सुरक्षित वातावरण यासारख्या विद्यमान ताकदीचा फायदा घेत जेपी मॉर्गन चेस (JPMorgan Chase) आणि यूबीएस (UBS) सारख्या जागतिक दिग्गज कंपन्यांना आकर्षित करत आहे. 'द रिझर्व्ह' (The Reserve) सारख्या ५०० टन क्षमतेच्या व्हॉल्टसह सिंगापूरची पायाभूत सुविधा वेगाने विस्तारत आहे. तथापि, लंडन आणि स्वित्झर्लंडसारख्या स्थापित केंद्रांशी स्पर्धा करण्यासाठी लिक्विडिटी (liquidity) तयार करणे हे मोठे आव्हान आहे. विशेषतः स्वित्झर्लंड जगाचे प्रमुख गोल्ड रिफायनिंग हब (gold refining hub) म्हणून कायम आहे, जे जागतिक सोन्यापैकी अंदाजे दोन तृतीयांश प्रक्रिया करते.

बाजारातील गतीशीलता आणि संस्थात्मक चालक

सिंगापूरच्या घोषणेची रणनीतिक वेळ २०२५ मध्ये जागतिक सोन्याच्या मागणीत झालेली प्रचंड वाढ दर्शवते. भू-राजकीय तणाव, व्यापार धोके आणि सेंट्रल बँकेच्या धोरणांतील बदलांच्या अपेक्षांमुळे ही मागणी वाढली आहे. २०२५ मध्ये एकूण सोन्याची मागणी ५,००० टन पेक्षा जास्त होती, ज्यामध्ये गुंतवणूक, ईटीएफ (ETF) प्रवाह आणि बार व नाण्यांच्या खरेदीने अनेक वर्षांचे उच्चांक गाठले. सेंट्रल बँका, ज्या ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या खरेदीदार आहेत, त्यांमध्ये मजबूत रस कायम आहे, ९५% सेंट्रल बँकांना २०२६ मध्ये सोन्याच्या होल्डिंग्जमध्ये वाढ अपेक्षित आहे. सिंगापूरच्या धोरणामध्ये सेंट्रल बँका आणि फॅमिली ऑफिसेस (family offices) सारख्या संस्थात्मक ग्राहकांना आकर्षित करणे समाविष्ट आहे, जे त्यांच्या मालमत्तेचे भौगोलिक विविधीकरण (geographic diversification) शोधत आहेत. १९९२ च्या कमोडिटी ट्रेडिंग ऍक्ट (Commodity Trading Act) द्वारे समर्थित देशाची नियामक चौकट (regulatory framework) कायदेशीरतेला प्रोत्साहन देते आणि फसव्या पद्धतींविरुद्ध संरक्षण देते, जी संस्थात्मक विश्वासासाठी एक महत्त्वपूर्ण घटक आहे.

आव्हाने आणि भविष्यातील वाटचाल

या धोरणात्मक उपक्रमांनंतरही, सिंगापूरला एक प्रमुख सोने हब म्हणून उदयास येण्यासाठी अजूनही अनेक मोठे अडथळे आहेत. मुख्य आव्हान म्हणजे स्थापित बाजारांना टक्कर देऊ शकणारी खोल लिक्विडिटी (deep liquidity) आणि कार्यक्षम सेटलमेंट सिस्टम (settlement systems) स्थापित करणे. जरी सिंगापूरने 'द रिझर्व्ह' (The Reserve) सारख्या ५०० टन क्षमतेच्या व्हॉल्टसह स्टोरेज इन्फ्रास्ट्रक्चरमध्ये (storage infrastructure) मोठी गुंतवणूक केली असली तरी, सध्याचा वापर माफक आहे. चीनच्या प्रचंड बाजारपेठेत थेट प्रवेशाचा फायदा मिळवणाऱ्या हाँगकाँगकडून येणारी तीव्र स्पर्धा एक मोठे आव्हान आहे. याव्यतिरिक्त, सोन्याची बाजारपेठ नैसर्गिकरित्या अस्थिर आहे, जी चलनवाढ, व्याजदर धोरणे आणि भू-राजकीय घटनांमुळे प्रभावित होते. मॉनेटरी अथॉरिटी ऑफ सिंगापूर (MAS) ने मान्य केले आहे की अल्प मुदतीतील किंमती अनिश्चित आहेत, परंतु दीर्घकालीन उद्दिष्ट एक टिकाऊ ट्रेडिंग इकोसिस्टम (trading ecosystem) तयार करणे हे आहे. सोन्याच्या मागणीत पूर्वेकडे होणारे ऐतिहासिक स्थलांतर एक संधी दर्शवते, परंतु सिंगापूरला स्थापित केंद्रांकडून मोठा बाजार हिस्सा मिळवण्यासाठी उत्कृष्ट ट्रेडिंग कार्यक्षमता आणि विश्वासार्हता दर्शवावी लागेल.