चांदीत तेजीचे मुख्य कारण
भारतात आज, १९ फेब्रुवारी २०२६ रोजी, चांदीचे भाव 1.04% नी वाढून ₹245,720 प्रति किलो वर स्थिरावले. COMEX वर चांदी $77 प्रति औंस च्या वर टिकून आहे. अमेरिकेच्या मजबूत आर्थिक आकडेवारीमुळे डॉलर मजबूत होत आहे, पण दुसरीकडे भू-राजकीय तणाव आणि फेडरल रिझर्व्हच्या व्याजदर कपातीबद्दलची अनिश्चितता यांमुळे चांदीला आधार मिळत आहे. सुरुवातीला आंतरराष्ट्रीय बाजारात मोठी वाढ दिसली असली, तरी आजची ही तेजी बाजारातील संमिश्र संकेतांना दर्शवते.
डॉलरचा दुहेरी परिणाम
सध्या U.S. Dollar Index (DXY) सुमारे 97.7040 च्या आसपास फिरत आहे. अलीकडील काळात डॉलर कमकुवत झाला असला तरी, ताज्या आर्थिक आकडेवारीमुळे आणि फेडरल रिझर्व्हच्या काहीशा आक्रमक भूमिकेमुळे त्यात पुन्हा जोर आला आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, डॉलर आणि चांदीच्या किमतींमध्ये व्यस्त संबंध दिसून येतो; म्हणजेच, डॉलर मजबूत झाल्यास आंतरराष्ट्रीय खरेदीदारांसाठी चांदी महाग होते आणि त्यामुळे तिच्या किमतीवर दबाव येतो. मात्र, सध्याच्या भू-राजकीय तणावामुळे डॉलरला 'सेफ हेवन' (Safe Haven) म्हणून मागणी वाढली आहे, ज्यामुळे चांदीच्या पारंपारिक सुरक्षित गुंतवणुकीच्या आकर्षणाला धक्का बसत आहे, तरीही जागतिक अस्थिरतेमुळे चांदीला मागणी आहे.
फेडरल रिझर्व्हची दुहेरी भूमिका
अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हच्या जानेवारी महिन्याच्या बैठकीतील इतिवृत्तांनुसार, धोरणकर्त्यांमध्ये व्याजदर कपातीबाबत स्पष्ट मतभेद दिसून आले. काहीजण महागाई नियंत्रणात आल्यास दर कपातीवर जोर देत होते, तर काहीजण उच्च व्याजदर कायम ठेवण्याच्या किंवा आणखी वाढवण्याच्या बाजूने होते. यामुळे बाजारात अनिश्चितता निर्माण झाली आहे. आता बाजारातील अपेक्षांनुसार, वर्षाअखेरीस केवळ दोन वेळा २५ बेसिस पॉईंट (25 basis point) चीच व्याजदर कपात होण्याची शक्यता आहे. चांदी व्याजदरातील बदलांसाठी संवेदनशील असते. तिला दोन्ही बाजूंनी फायदा होतो; एकीकडे सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून तर दुसरीकडे औद्योगिक धातू म्हणून. व्याजदर कपातीच्या अपेक्षा कमी झाल्याने, चांदीसारख्या उत्पन्न न देणाऱ्या मालमत्तांमध्ये गुंतवणूक करण्याची संधी खर्च (opportunity cost) वाढतो.
औद्योगिक मागणीचा आधार
धातू म्हणून चांदीचे औद्योगिक उपयोग तिची मागणी वाढवणारे प्रमुख घटक आहेत. २०२५ मध्ये, औद्योगिक मागणीमुळे चांदीच्या किमतीत १३०% पेक्षा जास्त वाढ दिसून आली. J.P. Morgan च्या विश्लेषकांनी २०२६ साठी चांदीची सरासरी किंमत $81 प्रति औंस राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे, जो औद्योगिक मागणी आणि पुरवठ्यातील तुटवडा यामुळे आहे. त्याचप्रमाणे, Bank of America ने २०२६ साठी $135 ते $309 पर्यंतचा तेजीचा अंदाज दिला आहे, ज्याचे मुख्य कारणही औद्योगिक मागणी आणि सोन्या-चांदीच्या गुणोत्तरातील (gold-to-silver ratio) संभाव्य बदल आहे. हा औद्योगिक आधार चांदीला सोन्यापेक्षा वेगळा करतो, कारण सोन्याची मागणी मुख्यतः सुरक्षित गुंतवणूक आणि मध्यवर्ती बँकांच्या खरेदीवर अवलंबून असते.
विश्लेषकांचे मत
बाजारातील विश्लेषकांमध्ये मतमतांतरे आहेत. J.P. Morgan ला २०२६ मध्ये चांदीसाठी $81 प्रति औंस ची सरासरी किंमत अपेक्षित आहे, तर चौथ्या तिमाहीसाठी $85 प्रति औंस चा अंदाज आहे. याउलट, काही विश्लेषक म्हणतात की बाजारातील अस्थिरता कायम राहील. Jigar Trivedi यांनी MCX Silver March फ्युचर्ससाठी ₹2.44 लाख प्रति किलो पर्यंत तेजीचा अंदाज वर्तवला आहे, तर ₹2.40 लाख/किलो हा महत्त्वाचा सपोर्ट (support) स्तर असल्याचे म्हटले आहे. या वेगवेगळ्या अंदाजांमुळे सध्याच्या बाजारातील सट्टेबाजीचे स्वरूप दिसून येते.
पुढील वाटचाल
सध्या तरी चांदीच्या किमतीत अस्थिरता कायम राहण्याची शक्यता आहे. डॉलरची ताकद, फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणांमधील बदल आणि औद्योगिक मागणी यांमध्ये सुरू असलेला संघर्ष यावर तिची पुढील दिशा ठरेल. दीर्घकाळासाठी चांदीचा दृष्टिकोन तेजीचा असला तरी, नजीकच्या काळात व्याजदर आणि डॉलरच्या हालचालींवर लक्ष ठेवावे लागेल. या सर्व घटकांमुळे गुंतवणूकदारांना किमतीतील चढ-उतारांसाठी तयार राहावे लागेल.