चांदीची तुफानी तेजी, सोनं मात्र स्थिर! भू-राजकीय तणावामुळे किमतींवर परिणाम

जागतिक बाजारात मौल्यवान धातूंच्या किमतीत आज दुहेरी चित्र पाहायला मिळालं. एका बाजूला भू-राजकीय तणाव आणि आर्थिक अनिश्चितता असताना, दुसरीकडे चांदीच्या किमतीत मोठी उसळी दिसून आली, तर सोनं मात्र आपलं स्थान टिकवून आहे.

चांदीची मागणी वाढली, भाव उसळले

चांदीच्या भावात 5.87% ची लक्षणीय वाढ होऊन ते $89.49 प्रति औंसवर पोहोचले. ही वाढ सोन्याच्या 1.40% च्या वाढीपेक्षा (जी $5,175 पर्यंत पोहोचली) खूप जास्त आहे. या तेजीमागे चांदीची मजबूत औद्योगिक मागणी हे प्रमुख कारण आहे. रिन्यूएबल एनर्जी (renewable energy), इलेक्ट्रिक वाहने (EVs) आणि इतर तंत्रज्ञान क्षेत्रांमध्ये चांदीचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढत आहे. २०२६ मध्ये फक्त सोलर पॅनेलसाठी 120-125 दशलक्ष औंस (Moz) चांदीची मागणी अपेक्षित आहे, तर EVs आणि संबंधित पायाभूत सुविधांमधून आणखी 70-75 दशलक्ष औंस (Moz) मागणी वाढू शकते. या औद्योगिक मागणीमुळे चांदीला एक मजबूत आधार मिळाला आहे. Citigroup ने अंदाज वर्तवला आहे की चांदी मार्च २०२६ पर्यंत $100/oz आणि दुसऱ्या तिमाहीपर्यंत $110/oz पर्यंत पोहोचू शकते.

भू-राजकीय तणावामुळे सोन्याला आधार

दुसरीकडे, सोन्याचे भाव भू-राजकीय तणावामुळे स्थिर आहेत. मध्य पूर्वेतील अस्थिरतेमुळे तेलाच्या पुरवठ्यावर परिणाम होण्याची भीती आहे, ज्यामुळे महागाई वाढण्याची शक्यता आहे. अशा वेळी सोनं 'सेफ हेवन' (safe haven) म्हणून गुंतवणूकदारांना आकर्षित करतं. तसेच, अनेक देशांचे केंद्रीय बँक्स (Central Banks) सोन्याचे रिझर्व्ह (reserves) वाढवत आहेत, ज्यामुळे सोन्याला आधार मिळत आहे. मात्र, अमेरिकन डॉलर (US Dollar) मजबूत होत असल्यामुळे आणि फेडरल रिझर्व्ह (Federal Reserve) व्याजदर कपातीबद्दलच्या अनिश्चिततेमुळे सोन्याच्या वाढीवर मर्यादा येत आहेत.

बाजारातील अस्थिरता आणि डॉलरचा प्रभाव

सध्या भू-राजकीय तणाव आणि आर्थिक घटक यांच्यात संघर्ष सुरू आहे. मध्य पूर्वेतील संघर्षामुळे बाजारात अस्थिरता वाढली आहे. त्यामुळे, २०२६ मध्ये फेडरल रिझर्व्हकडून कमी व्याजदर कपातीची अपेक्षा आहे, कदाचित फक्त एक कपात आणि तीही सप्टेंबरमध्ये होण्याची शक्यता आहे. वाढत्या महागाईच्या शक्यतेमुळे डॉलर मजबूत होत आहे. US Dollar Index (DXY) सध्या 98.7741 च्या आसपास ट्रेड करत आहे. हे घटक मौल्यवान धातूंवर दबाव आणत असले तरी, सुरू असलेले भू-राजकीय तणाव सुरक्षित मालमत्तांमधील (safe assets) मागणी वाढवत आहेत.

ईटीएफ (ETFs) मधील कामगिरी आणि आव्हाने

मौल्यवान धातूंच्या ईटीएफ (ETFs) मध्ये मिश्र कल दिसून आला. मात्र, डॉलरच्या मजबूततेमुळे आणि वाढत्या ऊर्जा दरांमुळे सोन्या-चांदीच्या ईटीएफमध्ये 4% पर्यंत घसरण झाली. चांदीची औद्योगिक मागणी मजबूत असली तरी, तिची नैसर्गिक अस्थिरता (volatility) एक मोठा धोका आहे. अर्थव्यवस्थेतील मंदीची भीती वाढल्यास औद्योगिक वापर कमी होऊ शकतो, ज्यामुळे चांदीच्या किमतीत मोठी घसरण होऊ शकते. २०२६ च्या सुरुवातीला 120$/oz पेक्षा जास्त वाढल्यानंतर चांदीने फेब्रुवारीमध्ये 37% ची मोठी दुरुस्ती (correction) अनुभवली आहे. त्यामुळे, आणखी घट होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

पुढील दिशा

मजबूत होत असलेला अमेरिकन डॉलर सोन्या-चांदीसारख्या डॉलर-आधारित मालमत्तांसाठी दबाव निर्माण करतो. जर महागाईच्या चिंतेमुळे फेडरल रिझर्व्हने व्याजदर कपात लांबवली, तर डॉलर अधिक मजबूत राहू शकतो, ज्यामुळे मौल्यवान धातूंवर दबाव कायम राहील. अनेक विश्लेषकांचे मत आहे की २०२६ मध्ये बाजारात अस्थिरता कायम राहील. फेडरल रिझर्व्हचे व्याजदर धोरण आणि मध्य पूर्वेतील परिस्थिती हे पुढील काळात सोन्या-चांदीच्या किमती ठरवणारे प्रमुख घटक असतील.