चांदीचा मोठा 'सूट'! सोन्याला धोबीपछाड, **170%** ची महातेजी

चांदीची तुफानी तेजी

एप्रिल २०२५ (अक्षय तृतीयेनंतर) पासून चांदीच्या दरात मोठी उसळी पाहायला मिळाली आहे. या कालावधीत सोन्याचा भाव सुमारे ₹97,910 प्रति १० ग्रॅमवरून वाढून ₹1.55 लाख प्रति १० ग्रॅम झाला, जी सुमारे 58.7% ची वाढ आहे. याउलट, चांदी ₹1 लाख प्रति किलोवरून वाढून तब्बल ₹2.70 लाख प्रति किलोवर पोहोचली, जी 170% पेक्षा जास्त आहे. ही तफावत मागणीतील बदलांमुळे निर्माण झाली आहे, विशेषतः 'ग्रीन टेक्नॉलॉजी' आणि इलेक्ट्रॉनिक्स उद्योगात चांदीचा वापर वाढला आहे.

मागणीतील वाढ आणि दरांवर परिणाम

सध्या २४ कॅरेट सोन्याचा भाव सुमारे ₹15,536 प्रति ग्रॅम आहे, तर चांदी ₹270 प्रति ग्रॅम (म्हणजे ₹2,70,000 प्रति किलो) दराने विकली जात आहे. MCX वर चांदीचे मे २०२६ फ्युचर्स ₹4,000 नी वाढून ₹2,55,735 प्रति किलो झाले, तर जून २०२६ सोन्याचे फ्युचर्स ₹1,54,756 प्रति १० ग्रॅमवर पोहोचले. iShares Silver Trust (SLI) ने मागील वर्षभरात 144.27% चा परतावा दिला आहे, तर SPDR Gold Shares (GLD) चा परतावा 49.52% राहिला आहे. मार्च २०२६ मध्ये दोन्ही धातूंमध्ये मोठी घसरण झाली होती, जिथे सोन्यात सुमारे 14% आणि चांदीत 15-16% घट झाली. यातून बाजारातील अनिश्चिततेचा (risk-off sentiment) परिणाम दिसून आला, पण चांदीने केलेली पुनर्प्राप्ती तिचे वेगळे मार्केट ड्राइव्हर्स दर्शवते.

औद्योगिक मागणी विरुद्ध मॅक्रो फॅक्टर्स

चांदीचे मौल्यवान धातू आणि औद्योगिक गरज या दुहेरी भूमिकेमुळे तिची कामगिरी उत्कृष्ट राहिली आहे. सौर ऊर्जा, इलेक्ट्रिक वाहने (EVs) आणि इलेक्ट्रॉनिक्स उद्योगांमध्ये चांदीचा वापर वाढला आहे, जो जागतिक मागणीच्या 60% पेक्षा जास्त आहे. २०24 मध्ये हा आकडा 680.5 दशलक्ष औंस पर्यंत पोहोचला. ऊर्जा संक्रमण (energy transition) आणि तंत्रज्ञानातील प्रगतीमुळे चांदीची मागणी वाढतच आहे, परिणामी पुरवठ्यात घट (deficit) दिसून येत आहे. सलग पाच वर्षे जागतिक चांदी बाजारात 176–200 दशलक्ष औंस (2023–2024) घट दिसून आली आहे. या कमी पुरवठ्यामुळे चांदीच्या दरांना आधार मिळत आहे. याउलट, सोन्याचे दर हे आर्थिक बदलांवर जास्त अवलंबून असतात. त्याचे 'सेफ-हेवन' (safe-haven) स्टेटस व्याजदर, अमेरिकन डॉलर आणि जागतिक स्थिरता यावर आधारित आहे. त्यामुळे चांदीसारखी जलद वाढ सोन्यात दिसत नाही.

दोन्ही धातूंसाठी धोके आणि अस्थिरता

चांदीची जबरदस्त तेजी असूनही, तिची दुहेरी भूमिका तिला अधिक अस्थिर बनवते. अचानक वाढलेल्या किमतींमुळे मागणी कमी होऊ शकते किंवा उत्पादक पर्यायी वस्तू शोधण्यास प्रवृत्त होऊ शकतात. चांदीचा पुरवठा अनेकदा इतर खनिजांसोबत 'बाय-प्रोडक्ट' म्हणून येतो, त्यामुळे वाढत्या मागणीनुसार लगेच पुरवठा वाढवणे कठीण आहे. मेक्सिको, चीन आणि पेरूमधील भू-राजकीय तणाव पुरवठ्यात अडथळे आणू शकतात. सोन्यासाठी, भू-राजकीय तणाव कमी झाल्यास त्याची 'सेफ-हेवन' मागणी घटू शकते. तसेच, मध्यवर्ती बँकांनी व्याजदर वाढवल्यास सोन्यात गुंतवणूक करणे महाग ठरू शकते. भू-राजकीय प्रगतीमुळे डॉलर मजबूत होऊन सोन्याच्या वाढीला मर्यादा येऊ शकते, तर नवीन संघर्षांमुळे महागाई वाढून सोन्याला आधार मिळू शकतो. टाटा ऍसेट मॅनेजमेंट सारख्या फंडांनी सध्याच्या बाजारातील अनिश्चिततेमुळे टप्प्याटप्प्याने गुंतवणूक करण्याचा सल्ला दिला आहे.

पुढील वाटचाल: फरक कायम राहण्याची शक्यता

विश्लेषकांच्या मते, सोने आणि चांदीच्या दरांमागील कारणे वेगळी असल्यामुळे हा फरक कायम राहण्याची शक्यता आहे. सोन्याची दिशा जागतिक धोरणे आणि भू-राजकीय घटनांवर अवलंबून असेल. सोशिएते जनराले (Societe Generale) आणि ड्यूश बँक (Deutsche Bank) सारख्या संस्थांनी सोन्यासाठी $6000 प्रति औंस पर्यंतचे लक्ष्य दिले आहे. दुसरीकडे, चांदीमध्ये तिच्या औद्योगिक चक्रांवरील (industrial cycles) अवलंबित्व आणि पुरवठ्यातील कमतरता यामुळे मोठी अस्थिरता अपेक्षित आहे. चांदी $65 प्रति औंस सरासरी राहण्याची शक्यता असून, ती $160 पर्यंत पोहोचू शकते, ज्यामुळे तिची वाढीची क्षमता जास्त असली तरी अस्थिरताही जास्त असेल. ग्रीन एनर्जी आणि तंत्रज्ञानामुळे चांदीच्या मागणी-पुरवठ्यातील तफावत तिची उत्कृष्ट कामगिरी कायम ठेवू शकते.