Whalesbook
चांदीच्या किमतीत झालेल्या अभूतपूर्व तेजीमुळे भारतीय शेअर बाजारातील काही कंपन्यांना मोठा फायदा झाला आहे. यामध्ये मल्टी कमोडिटी एक्सचेंज ऑफ इंडिया (MCX) आणि हिंदुस्तान झिंक (Hindustan Zinc) या कंपन्यांचा समावेश आहे. औद्योगिक मागणीत झालेली वाढ आणि सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून चांदीकडे पाहिला जाणारा दृष्टिकोन यामुळे चांदीच्या भावात उसळी आली आहे. मात्र, जागतिक पातळीवर वाढता भू-राजकीय तणाव आणि बाजारातील एकूण अस्थिरता यामुळे गुंतवणूकदारांसाठी एक गुंतागुंतीचे चित्र निर्माण झाले आहे.
MCX: कमोडिटी एक्सचेंजमध्ये जोरदार तेजी
मल्टी कमोडिटी एक्सचेंज ऑफ इंडिया (MCX) च्या शेअरमध्ये मोठी वाढ दिसून येत आहे, याचे मुख्य कारण म्हणजे कमोडिटी ट्रेडिंगमध्ये वाढलेली सक्रियता. फेब्रुवारी २०२६ अखेरीस, MCX चे बाजार भांडवल सुमारे ₹61,100 कोटी होते, तर त्याचा ट्रेलिंग ट्वेल्व्ह मंथ (TTM) प्राइस-टू-अर्निंग्स (P/E) रेशो 65.2 च्या आसपास आहे. हा P/E रेशो मजबूत गुंतवणूकदार भावना दर्शवतो, जी कंपनीच्या प्रभावी कमाईमुळे वाढली आहे. Q3 FY26 मध्ये कंपनीने ₹401.12 कोटींचा नेट प्रॉफिट कमावला, जो मागील वर्षीच्या तुलनेत 151% अधिक आहे. विश्लेषकांचे मत 'BUY' रेटिंगकडे झुकलेले असून, त्यांनी सरासरी टार्गेट प्राईस ₹2,857 ठेवली आहे. फेब्रुवारी २०२५ मध्येच MCX ने सेन्सेक्ससारख्या निर्देशांकांना मागे टाकत आपली क्षमता दाखवून दिली होती.
हिंदुस्तान झिंक: चांदी आणि जस्तच्या भावांचा फायदा
जस्त (Zinc) आणि चांदीचे (Silver) प्रमुख उत्पादक असलेल्या हिंदुस्तान झिंकलाही चांदीच्या वाढत्या किमतींचा फायदा होत आहे. कंपनीचे बाजार भांडवल ₹2.53 लाख कोटी पेक्षा जास्त आहे, आणि तिचा P/E रेशो अंदाजे 21.5 आहे. कंपनीने Q3 2026 मध्ये ₹0.30 चा ईपीएस (EPS) नोंदवला आहे, जो मागील वर्षीच्या तिमाहीतील तोट्याच्या तुलनेत लक्षणीय सुधारणा दर्शवतो. ICRA च्या अंदाजानुसार, कंपनीची एकात्मिक ऑपरेशन्स, उच्च-श्रेणीचे जस्त साठे आणि किफायतशीर उत्पादन प्रक्रिया यामुळे जस्त आणि चांदीच्या मजबूत किमतींचा फायदा घेण्यास कंपनी सज्ज आहे, ज्यामुळे मजबूत ऑपरेटिंग प्रॉफिटेबिलिटी अपेक्षित आहे. हिंदुस्तान झिंकसाठी विश्लेषकांचे मत संमिश्र आहे, 'HOLD' रेटिंगसह सरासरी टार्गेट प्राईस ₹704 आहे.
चांदीच्या किमतीमागील कारणे आणि बाजारातील स्थिती
चांदीच्या किमतीतील वाढीमागे अनेक कारणे आहेत. केवळ सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून नव्हे, तर औद्योगिक मागणीत झालेली वाढ हा एक महत्त्वाचा घटक आहे. असा अंदाज आहे की २०२६ मध्ये चांदीची किंमत INR 2.4 लाख ते INR 3.5 लाख प्रति किलो पर्यंत जाऊ शकते. इलेक्ट्रिक वाहने, सौर पॅनेल आणि इलेक्ट्रॉनिक्समधील चांदीचा वाढता वापर हे यामागील प्रमुख कारण आहे, ज्याला डिजिटायझेशन आणि AI चा वेग मिळत आहे. या औद्योगिक मागणीला भू-राजकीय अस्थिरता आणि जागतिक व्यापार चिंतांमुळे वाढलेली सुरक्षित गुंतवणुकीची गरज यामुळे आणखी बळ मिळाले आहे. मात्र, चांदीच्या या दुहेरी स्वरूपामुळे तिच्या किमतीत मोठी अस्थिरताही दिसून येते, जसे की फेब्रुवारी २०२६ मध्ये सुमारे 27% ची किमतीतील उसळी पाहायला मिळाली.
बाजारातील व्यापक चित्र आणि IT सेक्टरची घसरण
ही तेजी अशा वेळी येत आहे जेव्हा भारतीय शेअर बाजारातील प्रमुख निर्देशांक, जसे की निफ्टी आणि सेन्सेक्स, दबावाखाली आहेत. याचे मुख्य कारण म्हणजे IT सेक्टरमधील मोठी घसरण, जिथे फेब्रुवारी २०२६ मध्येच सुमारे 21% ची घसरण झाली. कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे (AI) कर्मचाऱ्यांची गरज कमी होण्याची भीती IT सेवा मॉडेलवर परिणाम करत आहे. याव्यतिरिक्त, जागतिक व्यापारातील चिंता आणि टॅरिफ (tariff) अनिश्चितता यामुळे गुंतवणूकदारांमध्ये एक प्रकारची सावधगिरी दिसून येते. गेल्या तीन वर्षांमध्ये धातू आणि खाणकाम (metals and mining) क्षेत्राने वार्षिक 2.6% ची माफक कमाई वाढ दर्शविली आहे.
जोखमींचे विश्लेषण
MCX आणि हिंदुस्तान झिंकवर तात्काळ सकारात्मक परिणाम झाला असला तरी, चांदीच्या किमती आणि संबंधित शेअर्सचा मार्ग जोखमींनी भरलेला आहे. चांदीची ऐतिहासिक अस्थिरता पाहता, भू-राजकीय तणावातील बदल किंवा जागतिक चलन धोरणातील बदलांमुळे किमतीत अचानक मोठी घट होण्याची शक्यता आहे. २०२६ साठी चांदीच्या किमतीचे अंदाज INR 2.4 लाख ते INR 4.6 लाख प्रति किलो पर्यंत पसरलेले आहेत, जे या अनिश्चिततेवर जोर देतात.
MCX च्या बाबतीत, तिचा उच्च P/E रेशो 65.2 दर्शवितो की कंपनीची बरीचशी भविष्यातील वाढ आधीच किमतीत समाविष्ट (priced in) आहे. जरी ती मौल्यवान धातू आणि ऊर्जा क्षेत्रात जवळपास मक्तेदारी (monopoly) ठेवून कमोडिटी फ्युचर्स मार्केटवर राज्य करत असली तरी, ट्रेडिंग व्हॉल्यूममध्ये कोणतीही घट किंवा नियामक बदल तिच्या मूल्यांकनावर परिणाम करू शकतो. हिंदुस्तान झिंक, देशांतर्गत जस्त बाजारातील एक प्रमुख कंपनी असली तरी, चक्रीय उद्योगात कार्यरत आहे. जरी तिची उत्पादन किंमत कमी असली तरी, जागतिक धातूंच्या किमतीत मोठी घट किंवा उत्पादन खर्चात वाढ झाल्यास तिच्या नफ्यावर परिणाम होऊ शकतो. कोळ इंडिया (Coal India) जी २०२४ च्या मध्यावर 7.78 P/E वर ट्रेड करत होती, किंवा NMDC जी 12.56 P/E वर होती, त्यांच्या तुलनेत MCX चे मूल्यांकन जास्त विस्तारलेले (stretched) दिसते, तर हिंदुस्तान झिंकचा P/E वाढीच्या शेअर्ससाठी बाजाराच्या अपेक्षेनुसार आहे. IT सेक्टरमधील घसरणीवर बाजाराची प्रतिक्रिया दर्शवते की भावना किती लवकर बदलू शकते, जी कमोडिटी मार्केटसाठीही एक धोका आहे, कारण ते जागतिक आर्थिक परिस्थिती आणि सट्टा प्रवाहासाठी (speculative flows) संवेदनशील आहेत.
भविष्यातील वाटचाल आणि विश्लेषकांची मते
विश्लेषकांनी कंपन्या आणि चांदीच्या कमोडिटीसाठी संमिश्र दृष्टिकोन मांडला आहे. MCX साठी, सरासरी टार्गेट प्राईस ₹2,857 आहे, जी ₹3,250 पर्यंत जाऊ शकते, हे 'BUY' कन्सेंसस दर्शवते. ऑप्शन्स व्हॉल्यूममध्ये सातत्यपूर्ण वाढ आणि वाढणारे ट्रेडिंग टर्नओव्हर याला समर्थन देतात. हिंदुस्तान झिंकला अधिक तटस्थ (neutral) विश्लेषक भावनांचा सामना करावा लागत आहे, सरासरी टार्गेट प्राईस ₹663-₹704 च्या दरम्यान आहे. FY2026 मध्ये देशांतर्गत नॉन-फेरस धातूंना असलेली मागणी आणि चांदीच्या वाढलेल्या किमतींचा कंपनीला फायदा होण्याची अपेक्षा आहे. २०२६ मध्ये चांदीच्या किमतींसाठी काही विभागांमध्ये आशावादी दृष्टिकोन कायम आहे, काही अंदाजानुसार 16%–70% पर्यंत वाढ होण्याची शक्यता आहे. तथापि, फेब्रुवारी २०२६ मध्ये दिसून आलेली किमतीतील लक्षणीय अस्थिरता आणि बाजारातील एकूण अनिश्चितता दर्शवते की पुढील मार्ग कठीण असू शकतो, ज्यासाठी गुंतवणूकदारांना धोरणात्मक सतर्कता बाळगणे आवश्यक आहे.