Whalesbook
चांदीचा दर कोसळला: मोठी घसरण आणि तीव्र अस्थिरता
चांदीच्या किमतींनी अक्षरशः हाहाकार घातला आहे. २९ जानेवारी २०२६ रोजी ₹4.39 लाख प्रति किलो या उच्चांकावर पोहोचलेल्या चांदीचे भाव अवघ्या काही महिन्यांतच 28 एप्रिल २०२६ पर्यंत ₹2.37 लाख प्रति किलो पर्यंत खाली आले आहेत. हा तब्बल 45% चा मोठा跌 ('घसरण') आहे. या तीव्र चढ-उतारांमुळे, विशेषतः पश्चिम आशियातील भू-राजकीय तणावामुळे, चांदी आता एका सुरक्षित गुंतवणुकीऐवजी (Safe Haven) धोकादायक मालमत्तेसारखी (Risky Asset) वागू लागली आहे.
एप्रिल महिन्यात तर एका १० दिवसांच्या कालावधीत चांदीच्या दरात ₹25,000 पेक्षा जास्त बदल झाला, ज्यामुळे बाजारात एक प्रकारची 'अस्थिरता' (Volatility) निर्माण झाली आहे. चांदीची अस्थिरता 50% पर्यंत पोहोचली आहे, जी गेल्या 26 वर्षांतील सर्वाधिक आहे. याचा अर्थ बाजारात आता सट्टेबाजी (Speculation) जास्त वाढली आहे.
विरोधाभासी संकेत: भू-राजकारण विरुद्ध मूलभूत मागणी
या अस्थिरतेमागे पश्चिम आशियातील संघर्ष, वाढलेले ऊर्जा दर, अमेरिकन डॉलरची मजबुती आणि फेडरल रिझर्व्हच्या व्याज दरातील बदलांविषयीची अनिश्चितता ही प्रमुख कारणे आहेत. या सर्व घटकांमुळे गुंतवणूकदारांचे लक्ष चांदीच्या स्थिर मूल्यावरून (Store of Value) हटले आहे.
मात्र, या सर्व गदारोळातही चांदीचा दीर्घकालीन (Long-term) भविष्यकाळ मजबूत दिसत आहे. २०२६ मध्ये चांदीच्या पुरवठ्यात 46.3 दशलक्ष ट्रॉय औंस (46.3 million troy ounces) इतकी तूट (Deficit) अपेक्षित आहे. त्याचबरोबर, इलेक्ट्रिक वाहने (EVs), सौर ऊर्जा (Solar Energy), AI हार्डवेअर आणि इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्रातील मागणीत मोठी वाढ होत आहे. विशेषतः EVs मुळे २०३१ पर्यंत चांदीचा वापर दुप्पट होण्याची शक्यता आहे. सोन्याच्या तुलनेत (ज्याचे २०२६ मध्ये आतापर्यंत 9.32% उत्पन्न मिळाले आहे आणि त्याने सुरक्षित गुंतवणुकीचा दर्जा कायम राखला आहे) चांदी अधिक अस्थिर असली तरी, मागील काही वर्षांत तिने सोन्याला मागे टाकले आहे. सोने-चांदीचे गुणोत्तर (Gold-to-Silver Ratio) देखील ऐतिहासिकदृष्ट्या कमी झाले आहे.
धोके आणि विश्लेषकांची मते
तरीही, काही धोकेही आहेत. J.P. Morgan च्या मते, जर किमती खूपच अस्थिर राहिल्या तर मागणीवर परिणाम होऊ शकतो आणि औद्योगिक वापरकर्ते पर्यायी वस्तूंकडे वळू शकतात. जर भू-राजकीय तणाव कमी झाला, तर चांदीची सुरक्षित गुंतवणुकीची प्रतिमा पुसट होऊन किमती वेगाने खाली येऊ शकतात. सध्या बाजारात सट्टेबाजीवर जास्त भर दिला जात आहे, जी मूलभूत तत्त्वांशी जुळत नाही, असाही इशारा विश्लेषक देत आहेत. तसेच, फेडरल रिझर्व्हकडून व्याजदर कपातीची शक्यता कमी झाल्यास, चांदीसारख्या व्याज न देणाऱ्या मालमत्तांना ठेवण्याचा खर्च वाढतो, ज्यामुळे किमतींवर आणखी दबाव येऊ शकतो.
२०२६ सालासाठी विश्लेषकांची चांदीच्या किमतींबद्दलची मते विभागलेली आहेत. काही जणांच्या अंदाजानुसार, सरासरी भाव $56 ते $65 प्रति औंस राहू शकतो. J.P. Morgan ने सरासरी $81 प्रति औंस चा अंदाज वर्तवला आहे, तर अधिक आशावादी दृष्टिकोन $90 ते $100 प्रति औंस पर्यंत किमती पोहोचू शकतात असे सूचित करतो. Bank of America ने तर पुरवठ्यातील प्रचंड तूट आणि वाढत्या मागणीमुळे किमती $309 प्रति औंस पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे. थोडक्यात, अल्पकालीन (Short-term) किमतीत अस्थिरता अपेक्षित असली तरी, दीर्घकालीन पुरवठ्यातील तूट आणि मजबूत औद्योगिक मागणीमुळे चांदीला चांगला आधार मिळण्याची शक्यता आहे.