चांदीच्या दरात मोठी भूस्खलन; गुंतवणूकदारांचे लक्ष कशाकडे?
आज, ५ फेब्रुवारी २०२६ रोजी चांदीच्या दरात एका दिवसात तब्बल 9.64% ची मोठी घसरण झाली. या घसरणीमुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात चांदीचा भाव $78.90 प्रति औंसवर आला. तर भारतात, इंडियन बुलियन अँड ज्वेलर्स असोसिएशननुसार (IBJA), चांदीचा भाव ₹2,52,232 प्रति किलोवर पोहोचला. मल्टी कमोडिटी एक्सचेंज (MCX) वरही चांदीच्या फ्युचर्समध्ये सुमारे 5.6% ची घसरण होऊन भाव ₹2,53,795 प्रति किलोवर व्यवहार करत होता. या अचानक झालेल्या पडझडीमुळे बाजारात मोठी उलथापालथ झाली असून, गुंतवणूकदारांच्या भावनांवर परिणाम झाला आहे.
घसरणीमागील प्रमुख कारणे: ईटीएफमधून पैसा बाहेर, फेडरल रिझर्व्हची चिंता
या जबरदस्त घसरणीमागे अनेक कारणे आहेत. चीनमधील गोल्ड ईटीएफ (Gold ETF) मधून सुमारे $1 अब्ज इतकी मोठी रक्कम बाहेर काढण्यात आली. यामुळे जागतिक स्तरावर गुंतवणूकदारांच्या मानसिकतेत बदल झाल्याचे दिसून येते. यासोबतच, अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हच्या (Federal Reserve) धोरणांबद्दलच्या अनिश्चिततेनेही डॉलरला बळ दिले. फेडरल रिझर्व्हचे संभाव्य चेअरमन म्हणून केविन वॉर्शांचे नाव आणि महागाई नियंत्रणात येत नसल्याने व्याजदर कपातीबाबत फेड गव्हर्नर लिसा कुक यांनी व्यक्त केलेली सावध भूमिका यामुळे डॉलर आणखी मजबूत झाला. डॉलर मजबूत झाल्यास, डॉलरमध्ये व्यवहार होणाऱ्या चांदीसारख्या कमोडिटीज महाग होतात, त्यामुळे त्यांच्या मागणीवर आणि दरावर दबाव येतो.
भू-राजकीय तणाव, जसे की इराण आणि अमेरिकेतील नियोजित चर्चा, यामुळेही बाजारात अनिश्चितता वाढली होती, मात्र या घटनेचा थेट परिणाम चांदीच्या इतक्या मोठ्या घसरणीवर झाला नाही. सध्याच्या परिस्थितीवरून असे दिसते की, गुंतवणूकदारांचा आत्मविश्वास नाजूक असून धोरणात्मक संकेतांमुळे त्यात वेगाने बदल होत आहेत.
बाजाराचे विश्लेषण: ऐतिहासिक उच्चांक आणि भविष्यवेध
जरी आज चांदीच्या दरात मोठी घसरण झाली असली, तरी गेल्या वर्षभरात आंतरराष्ट्रीय स्पॉट चांदी 144.86% नी वाढली आहे. जानेवारी २०२६ मध्ये चांदीने $121.64 चा ऐतिहासिक उच्चांक गाठला होता. ५ फेब्रुवारीच्या घसरणीला फंडामेंटल (fundamental) कमतरता नसून, पोझिशनिंग आणि लेव्हरेजमुळे (leverage) झालेली विक्री मानली जात आहे.
याच दिवशी सोन्याच्या दरातही घट झाली. भारतात २४ कॅरेट सोन्याचा भाव ₹152,000 प्रति १० ग्रॅमवर आला, जो 0.84% नी कमी झाला. यावरून दिसून येते की, ही घसरण केवळ चांदीपुरती मर्यादित नसून, मौल्यवान धातूंच्या बाजारात एकंदरीतच नफावसुलीचे (de-risking) चित्र आहे. आयशेअर्स सिल्व्हर ट्रस्ट (iShares Silver Trust - SLV) सारखे मोठे सिल्व्हर ईटीएफ अजूनही मोठी मालमत्ता व्यवस्थापित करत आहेत, जे संस्थात्मक गुंतवणुकीचे संकेत देतात.
विश्लेषकांच्या मते, नजीकच्या काळात चांदी $74 ते $91 प्रति औंस या दरम्यान राहण्याची शक्यता आहे. मात्र, दीर्घकाळासाठी चांदीचा दृष्टिकोन सकारात्मक (bullish) आहे. २०FC मध्ये औद्योगिक मागणी (विशेषतः रिन्यूएबल एनर्जी आणि टेक सेक्टर) आणि पुरवठ्यातील तूट यामुळे चांदी $100 प्रति औंसच्या पुढे जाण्याची शक्यता आहे. अमेरिकन डॉलर इंडेक्स 90s च्या आसपास राहण्याचा अंदाज आहे, जो २०२६ मध्ये हळूहळू कमकुवत होण्याची शक्यता आहे. गुंतवणूकदारांना सध्या 'घसरण झाल्यावर खरेदी आणि तेजी आल्यावर विक्री' (buy on dips, sell on rallies) यासारखी सावध रणनीती अवलंबण्याचा सल्ला दिला जात आहे.