चांदीच्या भावात मोठी उलथापालथ! चीनमधील साठ्यात घट, मागणीमुळे उसळी; विश्लेषक संभ्रमात

चांदीच्या पुरवठ्यावर संकट आणि किमतीतील चढ-उतार

MCX वरील चांदीच्या फ्युचर्समध्ये बुधवारी मोठी वाढ दिसून आली, ज्यात मार्च डिलिव्हरी कॉन्ट्रॅक्ट प्रति किलोग्रॅम ₹2,65,821 वर व्यवहार करत होता. हा वाढीचा कल जागतिक बाजारातील घडामोडी दर्शवतो, जिथे चांदीच्या किमतींनी नुकतेच जानेवारी 2026 च्या अखेरीस $120 प्रति औंसचा उच्चांक गाठला होता, परंतु त्यानंतर लगेचच $82-84 प्रति औंसच्या श्रेणीत घसरण झाली. फेब्रुवारीच्या सुरुवातीला गाठलेल्या उच्चांकावरून सुमारे 40% घट झाल्याने या अस्थिरतेवर अधिक प्रकाश पडतो. सध्या चांदीची स्पॉट प्राईस प्रति औंस सुमारे $84.46 USD आहे, जी अलीकडील घसरणीनंतरही बाजारात टिकाव दर्शवते.

किमतीत पुन्हा हालचाल येण्याचे मुख्य कारण म्हणजे चीनमधील चांदीच्या साठ्यात झालेली चिंताजनक घट. शांघाय फ्युचर्स एक्सचेंज (SHFE) वरील साठा केवळ 350 टन राहिला आहे, जो 2015 नंतरचा सर्वात कमी स्तर आहे. जानेवारी 2021 मध्ये नोंदवलेल्या सुमारे 3,000 टन उच्चांकापेक्षा ही 88% ची घट आहे. 2025 मध्ये चीनमधून लंडनमध्ये झालेल्या मोठ्या प्रमाणावरील चांदीच्या निर्यातीमुळे ही घट अधिक तीव्र झाली आहे, ज्यामुळे प्रत्यक्ष पुरवठा कमी झाला आहे आणि जागतिक बाजारपेठेची मागणी पूर्ण करण्याची क्षमता याबद्दल चिंता वाढली आहे.

औद्योगिक मागणीचा आधार आणि मॅक्रोइकॉनॉमिक्सचे आव्हान

किमतीतील चढ-उतारांमागे जागतिक चांदी बाजारात सातत्याने संरचनात्मक तूट (structural deficit) आहे, जी 2026 मध्ये सलग सहाव्या वर्षीही कायम राहण्याची शक्यता आहे आणि ती 67 दशलक्ष औंसपर्यंत वाढू शकते, असा अंदाज सिल्व्हर इन्स्टिट्यूटने वर्तवला आहे. यामागे प्रचंड औद्योगिक मागणी हे एक मोठे कारण आहे. सौर ऊर्जा (solar photovoltaic systems), इलेक्ट्रिक वाहने (EVs), प्रगत इलेक्ट्रॉनिक्स आणि AI पायाभूत सुविधांमध्ये चांदी अत्यावश्यक आहे. चांदीच्या वाढत्या किमतींमुळे सौर पॅनेलमध्ये चांदीचा वापर कमी करण्याचे किंवा त्याला पर्याय शोधण्याचे प्रयत्न सुरू असले तरी, नूतनीकरणक्षम ऊर्जा आणि विद्युतीकरण (electrification) ट्रेंडमुळे मागणी टिकून राहण्याची अपेक्षा आहे. उदाहरणार्थ, केवळ ऑटोमोटिव्ह इलेक्ट्रॉनिक्स आणि EV चार्जिंग इन्फ्रास्ट्रक्चरला 2026 पर्यंत 70-75 दशलक्ष औंस चांदीची आवश्यकता भासू शकते.

मात्र, या मागणीला काही आव्हाने देखील आहेत. फेडरल रिझर्व्हचे (Federal Reserve) मौद्रिक धोरण एक महत्त्वाचा घटक आहे; व्याजदर वाढीचे संकेत चांदीसारख्या नॉन-यील्ड मालमत्तेवर दबाव आणू शकतात, कारण त्यांच्या धारण करण्याचा संधी खर्च (opportunity cost) वाढतो. यामुळे फेब्रुवारीच्या सुरुवातीला किमतीत घसरण झाली आणि अनिश्चितता वाढली आहे. शिवाय, चीनमधील एक्सचेंज साठा कमी असला तरी, 2025 मध्ये त्यांची चांदीची निर्यात 16 वर्षांच्या उच्चांकावर पोहोचली आहे, ज्यामुळे प्रत्यक्ष उपलब्धता एक्सचेंज डेटापेक्षा कमी बाधित असू शकते, जी किमतींवरील वाढीला मर्यादा घालू शकते.

विश्लेषकांचे टोकाचे अंदाज विरुद्ध वास्तव

चांदीच्या किमतींबाबत विश्लेषकांची मते दोन टोकांवर विभागली गेली आहेत. काही जण या वर्षी $300-$500 प्रति औंसचे मोठे आकडे सांगत आहेत, तर काही तज्ञांनी दुसऱ्या तिमाहीपर्यंत $180 प्रति औंसचे लक्ष्य ठेवले आहे. तथापि, हे अंदाज अलीकडील अस्थिरता आणि जास्त किमतीमुळे मागणी कमी होण्याच्या शक्यतेशी जुळत नाहीत. गोल्डमन सॅक्सने 2026 साठी सरासरी $75-$85 प्रति औंसचा अंदाज वर्तवला आहे, तर जे.पी. मॉर्गनने वर्षासाठी सरासरी $81/oz चा अंदाज लावला आहे.

अति उत्साही विश्लेषकांना शांत करणारे अनेक घटक आहेत. चांदीच्या किमतीचा ऐतिहासिक आलेख लक्षणीय अस्थिरता दर्शवतो. सध्याची वाढ मजबूत असली तरी, ती जलद वाढ आणि त्यानंतर सुधारणा या पॅटर्नसारखीच आहे. चांदीचे उत्पादन तांबे, शिसे आणि जस्त खाणींमधून उप-उत्पादन (byproduct) म्हणून होत असल्याने, मागणी वाढल्यास उत्पादन सहजपणे वाढवता येत नाही. तसेच, सौर ऊर्जा क्षेत्रात चांदीच्या उच्च किमतीमुळे होणारे थ्रिफ्टिंग (thrifting) आणि पर्यायी वापर (substitution) वाढीच्या मागणीला मर्यादा घालू शकतात. फेडरल रिझर्व्हच्या व्याजदर कपातीची शक्यता असली तरी, ती निश्चित नाही आणि धोरणात्मक संकेतांवर बाजाराची प्रतिक्रिया त्वरित आणि प्रतिकूल असू शकते.

पुढील वाटचाल आणि सर्वानुमत

सातत्यपूर्ण संरचनात्मक तूट (structural deficit) आणि मजबूत औद्योगिक मागणी यामुळे चांदीच्या किमतींना मध्यम ते दीर्घ मुदतीत आधार मिळण्याची शक्यता आहे. सिल्व्हर इन्स्टिट्यूटचा अंदाज आहे की तूट कायम राहील, ज्यामुळे प्रत्यक्ष बाजारपेठेत तुटवडा जाणवेल. गुंतवणूक मागणी, विशेषतः किरकोळ गुंतवणूकदारांकडून, 2026 मध्ये तीन वर्षांच्या उच्चांकावर पोहोचण्याची अपेक्षा आहे. अल्पकालीन किमती फेडरल रिझर्व्हचे धोरण आणि डॉलरच्या हालचालींसारख्या मॅक्रोइकॉनॉमिक निर्देशांकांवर संवेदनशील राहतील, परंतु पुरवठा आणि मागणी यांच्यातील मूलभूत असंतुलन दर्शवते की एकंदर अंदाज सकारात्मक आहे.