1 एप्रिलची वाढ, पण दिलासा थोडाच
1 एप्रिल 2026 रोजी चांदीच्या किमतीत 0.22% ची किरकोळ वाढ झाली, ज्यामुळे प्रति ग्रॅम भाव ₹242 आणि प्रति किलोग्रॅम भाव ₹242,270 पर्यंत पोहोचला. अमेरिकन डॉलर इंडेक्समध्ये झालेली घट आणि मध्य पूर्वेतील तणाव कमी झाल्याच्या संकेतांमुळे हा अल्प वाढीचा कल दिसून आला. मात्र, या वाढीमुळे बाजारातील नकारात्मक भावनांमध्ये फारसा बदल झालेला नाही. ही वाढ एका तांत्रिक (Technical) सुधारणेसारखी वाटत आहे, कोणत्याही मोठ्या धोरणात्मक बदलामुळे झालेली नाही.
मार्चमधील मोठी घसरण
1 एप्रिलची ही छोटीशी वाढ मार्च महिन्यातील चांदीच्या कामगिरीच्या अगदी उलट आहे. मार्च महिन्यात चांदीने 15 वर्षांतील सर्वात मोठी मासिक घसरण अनुभवली, ज्यात तिचे मूल्य 20% पेक्षा जास्त घटले. या घसरणीमुळे, चांदी आता जानेवारी 2026 मधील आपल्या विक्रमी उच्चांकापेक्षा सुमारे 40% खाली व्यवहार करत आहे. चांदीच्या तीव्र अस्थिरतेचे (Volatility) हे उदाहरण आहे, विशेषतः जेव्हा तिची किंमत सोन्यापेक्षा वेगळी चालते. मार्चमध्ये सोन्याची किंमतही घसरली असली तरी, चांदीची घसरण जवळपास दुप्पट होती. यामुळे सोन्या-चांदीचे गुणोत्तर (Gold-to-Silver Ratio) वाढले आहे, जे चांदीच्या सापेक्ष कमजोरीचे संकेत देते. 2025 मध्ये 130% पेक्षा जास्त तेजी अनुभवल्यानंतर, ही मोठी घसरण बाजारातील तीव्र उलटफेर दर्शवते.
फेडरल रिझर्व्हचे धोरण आणि ऊर्जा दबाव
अमेरिकन फेडरल रिझर्व्ह (Federal Reserve) कडून व्याजदरात कपात होण्याची शक्यता कमी आहे, ही चांदीसाठी मोठी समस्या आहे. मार्केट आता 2026 मध्ये फेडरल रिझर्व्ह एकही व्याजदर कपात करणार नाही, असे गृहीत धरत आहे. या कठोर धोरणामुळे, चांदीसारख्या वस्तूंपेक्षा जास्त व्याज देणाऱ्या मालमत्ता अधिक आकर्षक ठरत आहेत. यावर आणखी भर पडत आहे ती म्हणजे ऊर्जा क्षेत्रावरील दबाव, विशेषतः हॉरमझच्या सामुद्रधुनीजवळील (Strait of Hormuz) भू-राजकीय तणावामुळे. जरी राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी इराण संघर्षावर तोडगा काढण्याची शक्यता व्यक्त केली असली, तरी ऊर्जा मार्गांवरील पुरवठा धोक्यात राहण्याची भीती कायम आहे. यामुळे महागाई वाढण्याची चिंता वाढते आणि मध्यवर्ती बँकांना त्यांचे चलनविषयक धोरण (Monetary Policy) कठोर ठेवण्यास भाग पाडते.
औद्योगिक मागणीसमोर आव्हान
चांदीचा वापर केवळ सुरक्षित मालमत्ता (Safe-haven asset) म्हणूनच नव्हे, तर औद्योगिक क्षेत्रातही मोठ्या प्रमाणावर होतो. जागतिक चांदीच्या वापरात सुमारे 60% हिस्सा हा सौर ऊर्जा, इलेक्ट्रिक वाहने (EVs) आणि AI पायाभूत सुविधांमधून येतो. 2026 मध्ये औद्योगिक मागणीत लक्षणीय वाढ अपेक्षित होती, विशेषतः सौर ऊर्जा निर्मितीसाठी सुमारे 160 दशलक्ष औंस चांदी वापरली जाण्याची शक्यता होती. तथापि, चांदीच्या सतत वाढत्या किमतींमुळे उत्पादक आता त्याचा वापर कमी करण्याच्या दिशेने विचार करत आहेत. सौर ऊर्जा क्षेत्रात, एकूण सौर क्षमता वाढत असूनही, मागणीत वर्षा-दर-वर्षा 7% घट अपेक्षित आहे. चांदीचा पुरवठा सहज वाढवता येत नाही आणि तो मुख्यतः बेस मेटल मायनिंगचे उप-उत्पादन (byproduct) असल्याने, वाढत्या मागणी आणि मर्यादित पुरवठ्यामध्ये एक अस्थिर संतुलन तयार झाले आहे. अनेक वर्षांपासून पुरवठ्यात तूट (Supply deficits) दिसून येत आहे, जी दरवर्षी 100 दशलक्ष ते 250 दशलक्ष औंस पर्यंत असू शकते.
भविष्यातील दृष्टिकोन काय?
1 एप्रिलच्या किरकोळ वाढीनंतरही, चांदीसाठी भविष्यातील दृष्टिकोन (Outlook) जोखमीचा आहे. इंडसइंड सिक्युरिटीजमधील (IndusInd Securities) वरिष्ठ संशोधन विश्लेषक जिगर त्रिवेदी (Jigar Trivedi) यांच्या मते, जागतिक बाजारातील कमजोर संकेत पाहता MCX चांदी मे फ्युचर्स ₹239,000 प्रति किलोग्रॅम पर्यंत खाली येऊ शकतात. या निराशावादी अंदाजाला अनेक घटक कारणीभूत आहेत. चांदीची नैसर्गिक अस्थिरता, ज्यामुळे ती विक्रीच्या वेळी सोन्यापेक्षा वेगाने घसरते, ती धोक्याचे संकेत देते. महागाई आणि ऊर्जा बाजारातील पुरवठा समस्यांमुळे व्याजदर उच्च ठेवण्याच्या फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणामुळे मोठी अडचण निर्माण झाली आहे. ट्रेडर्सनी 2026 मध्ये व्याजदर कपातीची आशा सोडली आहे. याव्यतिरिक्त, मध्य पूर्वेतील तणाव कमी होणे सकारात्मक असले तरी, हॉरमझच्या सामुद्रधुनीजवळ पुन्हा संघर्ष सुरू होण्याची किंवा व्यत्यय येण्याची शक्यता लक्षणीय अनिश्चितता निर्माण करते. ही अनिश्चितता महागाईला पुन्हा चालना देऊ शकते आणि चांदीच्या किमती आणखी खाली आणू शकते. ING चे विश्लेषक सुमारे $55 प्रति औंस तर जे.पी. मॉर्गन (J.P. Morgan) 2026 साठी सरासरी $81 चा अंदाज वर्तवत आहेत. या अंदाजांमधील मोठी तफावत बाजारातील अनिश्चितता दर्शवते.
पुढे काय?
विश्लेषकांच्या मते, भू-राजकीय स्थिरता आणि चलनविषयक धोरणांवरील अनिश्चिततेमुळे नजीकच्या भविष्यात चांदीच्या किमती मर्यादित कक्षेत (Range-bound) राहण्याची अपेक्षा आहे. जरी औद्योगिक मागणी आणि पुरवठ्यातील तूट यांसारखे दीर्घकालीन घटक सकारात्मक असले, तरी आर्थिक दबावामुळे नजीकचे भविष्य अस्पष्ट आहे. काही अंदाजानुसार, या तिमाहीच्या अखेरीस चांदी $76.59 प्रति औंस आणि 12 महिन्यांत $84.29 पर्यंत पोहोचू शकते. हे अंदाज संभाव्य रिकव्हरी दर्शवतात, परंतु चांदीमध्ये ऐतिहासिकदृष्ट्या दिसणारे मोठे किमतीतील चढ-उतार देखील ओळखतात. गुंतवणूकदारांनी मोठे निर्णय घेण्यापूर्वी देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय ट्रेंड्स, विशेषतः भू-राजकीय घटना आणि मध्यवर्ती बँकांच्या धोरणांमधील बदलांवर बारकाईने लक्ष ठेवले पाहिजे.