सिल्व्हर ईटीएफमध्ये २८ महिन्यांनंतर मोठी घट! तरीही गुंतवणूकदारांचा रस कायम

फेब्रुवारीतील आउटफ्लो आणि किंमत घसरणीचे कारण

असोसिएशन ऑफ म्युच्युअल फंड्स इन इंडिया (Amfi) च्या आकडेवारीनुसार, फेब्रुवारीमध्ये सिल्व्हर ईटीएफमधून ₹८२६.३ कोटींचा नेट आउटफ्लो झाला. या महिन्यात एकूण ₹४,६२८ कोटींचा इनफ्लो (Inflow) आला असला तरी, ₹५,४५५ कोटींची युनिट्स रिडीम (Redeem) झाली. याउलट, जानेवारी महिन्यात ₹९,४६३.४० कोटींचा विक्रमी इनफ्लो पाहिला होता.

फेब्रुवारीमध्ये चांदीच्या किमतीत झालेली २०.२% ची मोठी घसरण हे याचे मुख्य कारण असल्याचे मानले जात आहे. या घसरणीमुळे, ज्या गुंतवणूकदारांनी जानेवारीच्या उच्चांकावर पैसे लावले होते, त्यांनी मोठी नफा वसुली (Profit Booking) केली. मागील वर्षी २०२५ मध्ये चांदीने जवळपास १४८% चा परतावा दिला होता आणि मार्च २०२६ च्या सुरुवातीला आणखी २०% वाढ नोंदवली होती. फेब्रुवारी अखेरपर्यंत सिल्व्हर ईटीएफमधील एकूण मालमत्ता (AUM) ₹९१,९७५ कोटी होती.

औद्योगिक मागणी आणि वाढती गुंतवणूकदार संख्या

मात्र, फेब्रुवारीतील आउटफ्लो असूनही, सिल्व्हर ईटीएफमध्ये गुंतवणूकदारांचा रस अजूनही टिकून आहे. Axis Mutual Fund च्या वंदना त्रिवेदी यांनी सांगितले की, जानेवारी ते फेब्रुवारी २०२६ दरम्यान सिल्व्हर ईटीएफच्या गुंतवणूकदारांच्या फोलीओमध्ये (Folios) १३% वाढ होऊन ती ५.४१ दशलक्ष (Million) पर्यंत पोहोचली. नवीन योजना (Schemes) लाँच झाल्याने गुंतवणूकदारांचा बेस वाढत असल्याचे संकेत आहेत. हा आत्मविश्वास चांदीच्या दुहेरी भूमिकेमुळे टिकून आहे - एक मौल्यवान धातू आणि दुसरीकडे एक महत्त्वाची औद्योगिक वस्तू. विश्लेषकांच्या मते, सौर ऊर्जा (Solar Energy), इलेक्ट्रिक वाहने (EVs), AI इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि इलेक्ट्रॉनिक्स यांसारख्या क्षेत्रांमधील मजबूत औद्योगिक मागणी हे चांदीच्या किमतीतील वाढीचे मुख्य कारण आहे. या मागणीसोबतच, चांदीचे उत्पादन अनेक वर्षांपासून मागणीपेक्षा कमी आहे, ज्यामुळे पुरवठ्यात (Supply) तूट निर्माण झाली आहे.

अस्थिरता आणि सोन्याशी तुलना

यावर्षी फेब्रुवारीत, सिल्व्हर ईटीएफच्या तुलनेत गोल्ड ईटीएफ (Gold ETF) मध्येही इनफ्लो कमी झाला. फेब्रुवारीत गोल्ड ईटीएफमध्ये ₹५,२५५ कोटींचा इनफ्लो आला, जो जानेवारीतील ₹२४,०४० कोटींच्या तुलनेत खूपच कमी आहे. सोन्याला 'सेफ हेवन' (Safe Haven) मानले जात असले तरी, चांदीची जास्त अस्थिरता (Volatility) आणि औद्योगिक मागणीमुळे 'गोल्ड ऑन स्टिरॉइड्स' (Gold on Steroids) सारखी वेगळी वाढ दिसून येते. मात्र, ही अस्थिरता धोक्याची घंटा आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, चांदीमध्ये मोठी तेजी आल्यानंतर, ती ७०% पेक्षा जास्त घसरली आहे. १९८० आणि २०११ नंतरच्या मोठ्या तेजीनंतर असे घडले होते. फेब्रुवारी २०२६ च्या सुरुवातीला, जानेवारीतील उच्चांकावरून चांदी जवळपास ३८% घसरली, जी या अस्थिरतेचे उदाहरण आहे. व्याजदर (Interest Rate), डॉलरची ताकद, महागाई (Inflation) आणि भू-राजकीय तणाव यांसारखे मॅक्रोइकॉनॉमिक फॅक्टर्स (Macroeconomic Factors) चांदीच्या किमतींवर परिणाम करतात. उदाहरणार्थ, जानेवारी २०२६ च्या शेवटी फेड चेअर (Fed Chair) पदासाठी केविन वॉर्झ (Kevin Warsh) यांच्या नावाची घोषणा झाल्यानंतर किमतीत मोठी इंट्रा-सेशन (Intra-session) घट झाली होती.

संभाव्य धोके आणि गुंतवणूकदारांचे वर्तन

फेब्रुवारीतील हे आउटफ्लो तात्पुरते असले तरी, ते सिल्व्हर ईटीएफमधील अंतर्निहित धोके (Risks) दर्शवतात. सोन्याच्या तुलनेत चांदीच्या किमतीत जास्त चढ-उतार दिसून येतो. बाजारात मंदी आल्यास या अस्थिरतेमुळे नुकसानीचे प्रमाण वाढू शकते. जागतिक अर्थव्यवस्थेत मोठी मंदी आल्यास किंवा आयात शुल्कात (Tariffs) वाढ झाल्यास, औद्योगिक मागणी कमी होऊन किमतींवर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः, २०२५ मध्ये १४८% आणि २०२६ च्या सुरुवातीला झालेल्या चांदीच्या मोठ्या तेजीमुळे स्पेकुलेटिव्ह (Speculative) पोझिशन्स वाढल्या होत्या, ज्या वेगाने अनवाइंड (Unwind) होऊ शकतात. या उच्च पातळीवरून माघार घेतल्यास, फेब्रुवारी आणि जानेवारी २०२६ मध्ये दिसलेल्या २०-२७% च्या घसरणीप्रमाणे अधिक ईटीएफ रिडेम्प्शन (Redemption) होऊ शकतात. तज्ज्ञांचा सल्ला आहे की गुंतवणूकदार अनेकदा अलीकडील चांगल्या कामगिरीकडे आकर्षित होतात आणि मोठी घसरण झाल्यास पैसे काढून घेतात. हा पॅटर्न (Pattern) किमतींवरील दबाव वाढवू शकतो. तसेच, औद्योगिक वाढीचा फायदा चांदीला मिळत असला तरी, सोन्याच्या किमतीतील हालचालींचाही तिच्यावर मोठा परिणाम होतो; सोन्यात मोठी घसरण झाल्यास चांदीही खाली खेचली जाऊ शकते.

पुढील वाटचाल: मूलभूत तत्त्वांमुळे सावध सकारात्मक दृष्टिकोन

पुढे पाहता, बाजारातील सेंटिमेंट (Sentiment) सावधपणे सकारात्मक (Cautiously Optimistic) आहे. विश्लेषकांना सिल्व्हरच्या किमतींवर दबाव कायम राहण्याची अपेक्षा आहे, कारण औद्योगिक मागणी आणि पुरवठ्यातील तूट (Supply Deficit) यावर आधारित ही तेजी टिकून राहील. २०२६ साठीचे अंदाज वेगवेगळे आहेत, परंतु अनेकांना मोठी वाढ अपेक्षित आहे. जे.पी. मॉर्गन (J.P. Morgan) नुसार, चांदीची सरासरी किंमत $८१ प्रति औंस (Ounce) राहण्याची शक्यता आहे, पण स्पेकुलेटिव्ह पोझिशन्स अनवाइंड झाल्यास ती $५० पर्यंत घसरू शकते. इतर अंदाजानुसार, सरासरी किंमत $५६-$६५ च्या दरम्यान राहू शकते, तर काहींच्या मते वर्षअखेरीस किंवा पुढील चक्रात ती $१०० किंवा त्याहून अधिक जाऊ शकते. वर्ल्ड बँकेचा (World Bank) अंदाज २०२६ साठी सरासरी $४१ आहे, तर ट्रेडिंग इकॉनॉमिक्स (Trading Economics) नुसार, Q1 २०२६ च्या अखेरीस $८३.९४ आणि पुढील १२ महिन्यांत $१००.०९ पर्यंत पोहोचेल. एकूणच, बाजारात अस्थिरता अपेक्षित असली तरी, मूलभूत तत्त्वे (Fundamental Strength) मजबूत असल्याने, सिल्व्हर डायव्हर्सिफाइड पोर्टफोलिओचा (Diversified Portfolios) एक महत्त्वाचा भाग ठरू शकतो. मात्र, गुंतवणूकदारांनी अल्पकालीन किमतींच्या हालचालींचा पाठलाग करण्याऐवजी दीर्घकालीन दृष्टिकोन (Long-term Perspective) ठेवणे आवश्यक आहे.