Equity डेरिव्हेटिव्हवर वाढलेल्या Securities Transaction Tax (STT) मुळे किरकोळ गुंतवणूकदार आता कमोडिटी मार्केटकडे वळत आहेत. MCX सारख्या एक्सचेंजवर ट्रेडर्सची गर्दी वाढत असली, तरी डेरिव्हेटिव्ह ट्रेडिंगचा धोका कायम असल्याचे तज्ज्ञ सांगत आहेत.
भारतीय शेअर बाजारातील किरकोळ गुंतवणूकदार आता Equity इंडेक्स डेरिव्हेटिव्हमधून आपला पैसा काढून कमोडिटी मार्केटमध्ये वळवत आहेत. १ एप्रिल २०२६ रोजी Equity डेरिव्हेटिव्हवरील STT मध्ये करण्यात आलेल्या वाढीमुळे ट्रेडिंगचा खर्च मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे, ज्याचा थेट फटका ट्रेडर्सना बसत आहे.
टॅक्सचा फरक आणि ट्रेडर्सची पळवाट
या स्थलांतराचे मुख्य कारण म्हणजे दोन्ही मार्केटमधील टॅक्सची तफावत. नव्या नियमांनुसार, Equity ऑप्शन्सवर ०.१५% आणि फ्युचर्सवर ०.०५% STT आकारला जात आहे. याउलट, कमोडिटी व्यवहारांवर आजही ०.०५% टॅक्स आकारला जातो. रोज मोठ्या प्रमाणात ट्रेडिंग करणाऱ्यांसाठी हा टॅक्सचा फरक त्यांच्या नेट प्रॉफिटवर (Net Profit) मोठा परिणाम करत आहे, ज्यामुळे अनेकांना Equity सेगमेंट सोडावा लागत आहे.
रिस्क फॅक्टर आणि वास्तव
कमी खर्चामुळे ट्रेडर्स कमोडिटीकडे आकर्षित होत असले, तरी बाजारातील जोखीम कमी झालेली नाही. कमोडिटीमध्ये ऊर्जा (Energy), सोने-चांदी (Bullion) आणि धातूंच्या किमतीतील चढ-उतार प्रचंड असतात. विशेष म्हणजे, मागील आर्थिक वर्षात Equity डेरिव्हेटिव्ह सेगमेंटमध्ये सुमारे ८८% रिटेल ट्रेडर्सना नुकसान झाले होते, ज्याचा आकडा तब्बल ₹९१,६८५ कोटी इतका मोठा होता. तसेच, Equity F&O मधील सक्रिय ट्रेडर्सच्या संख्येतही २०% घट झाली आहे.
मार्केट वॉचडॉगचे लक्ष
Multi Commodity Exchange of India (MCX) वर सध्या वाढलेली हालचाल ही त्यांच्या दीर्घ ट्रेडिंग तासांमुळे आणि वाढत्या अस्थिरतेमुळे आहे. मात्र, या क्षेत्रावरही आता नियामकांचे लक्ष आहे. जर रिटेल सहभागामुळे बाजारात जोखीम वाढली, तर भविष्यात कमोडिटी मार्केटसाठीही कठोर नियम लागू होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. गुंतवणूकदारांनी हे लक्षात ठेवले पाहिजे की टॅक्स कमी असला तरी डेरिव्हेटिव्ह ट्रेडिंगमधील भांडवल गमावण्याचा धोका कायम आहे.