भारताकडे आता **८८० टनांहून** अधिक सोने देशांतर्गत तिजोरीत जमा झाले आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) आता या सोन्याचा वापर करून त्याला एक सक्रिय आर्थिक साधन (Financial Asset) बनवण्याच्या तयारीत आहे, ज्यासाठी GIFT City मधील IIBX चा मोठा आधार घेतला जाणार आहे.
देशांतर्गत सोन्याचा सुरक्षित साठा
गेल्या अनेक वर्षांपासून रिझर्व्ह बँकेचा मोठा सोनेसाठा लंडनमधील 'बँक ऑफ इंग्लंड'च्या तिजोरीत पडून होता. मात्र, आता हा साठा भारतात आणण्याचे काम जवळपास पूर्ण झाले आहे. सध्या भारताच्या एकूण सोन्यापैकी सुमारे ७७% साठा आता आपल्या देशातच सुरक्षित आहे. भू-राजकीय जोखमींपासून संरक्षण मिळाल्यानंतर, आता पॉलिसीमेकर्स या सोन्याचे रूपांतर एका कार्यक्षम 'फायनान्शियल इकोसिस्टम'मध्ये करण्याच्या विचारात आहेत.
GIFT City चा मास्टर प्लॅन
या धोरणाचा मुख्य केंद्रबिंदू म्हणजे GIFT City मधील India International Bullion Exchange (IIBX). तज्ज्ञांच्या मते, हे सोने तिजोरीत 'डेड' पडू न देता त्याचा वापर रिजनल ट्रेडिंग हब म्हणून होऊ शकतो. IFSC फ्रेमवर्कचा वापर करून मध्यवर्ती बँका आणि मोठ्या संस्थांना सोन्याचे व्यवहार, सेटलमेंट आणि लेंडिंगची सुविधा दिल्यास, भारत लंडनसारख्या जागतिक बाजारांना मोठी टक्कर देऊ शकेल.
सोन्यातून मिळणार परतावा
जगातील अनेक मोठ्या मध्यवर्ती बँका त्यांच्या सोन्याच्या साठ्याचा वापर करून परतावा मिळवतात. जर भारताने हे सोने व्यावसायिक संस्थांना लेंड केले किंवा करन्सी मॅनेजमेंटसाठी कोलॅटरल (Collateral) म्हणून वापरले, तर त्यातून चांगला यिल्ड मिळू शकतो. यासाठी GIFT City मध्ये उच्च क्षमतेचे ट्रेडिंग आणि ग्लोबल ट्रान्झॅक्शन सिस्टिम उभी करणे गरजेचे आहे.
खासगी सोन्याचा सहभाग
भारतात कुटुंबांकडे मोठ्या प्रमाणात सोने पडून आहे. इलेक्ट्रॉनिक गोल्ड रिसिप्ट्स (EGR) च्या माध्यमातून हे सोने औपचारिक अर्थव्यवस्थेशी जोडण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. जर IIBX ने जागतिक बाजारपेठेशी योग्य सांगड घातली, तर भारत सोन्याच्या किमती निश्चित करणारा (Price Maker) देश बनू शकतो. आता सर्वांचे लक्ष IIBX मधील वाढत्या ट्रेडिंग व्हॉल्यूमवर (Trading Volume) असेल, जे या प्रक्रियेच्या यशाचे मुख्य दर्शक ठरेल.