सोन्या-चांदीत स्थिरता; फेडरल रिझर्व्ह आणि डॉलरच्या चढ-उतारानंतर बाजारात 'पोझिशनिंग रीसेट'!

बाजारातील 'पोझिशनिंग रीसेट': घसरण का झाली?

गेल्या काही दिवसांपासून सोन्या-चांदीच्या फ्युचर्समध्ये (Futures) मोठी अस्थिरता पाहायला मिळत आहे. अनेकदा विक्रमी उच्चांक गाठल्यानंतर आता या किमती खाली येत आहेत. ६ फेब्रुवारी २०२६ रोजी, एमसीएक्स (MCX) वर चांदी ₹२,३३,२०४ ते ₹२,७५,००० प्रति किलोग्राम या श्रेणीत व्यवहार करत होती, जी पूर्वीच्या ₹२,३७,४५६ प्रति किलोग्रॅमच्या पातळीपेक्षा कमी आहे. तर, सोन्याचे फ्युचर्स ₹१,४९,००० ते ₹१,५५,००० प्रति १० ग्रॅम या दरम्यान व्यवहार करत होते, जी ₹१,४९,३९६ ते ₹१,५२,३५० प्रति १० ग्रॅमच्या पातळीवर होती. ही घसरण याआधी सोन्याच्या किमती ₹१,८०,०००–₹१,८१,००० पर्यंत आणि चांदी ₹४,२०,००० च्या विक्रमी पातळीवर पोहोचल्यानंतर झाली. बाजारातील या मोठ्या उलथापालथीचे मुख्य कारण म्हणजे अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हच्या (Federal Reserve) संभाव्य कठोर धोरणांबाबत वाढलेली चर्चा. विशेषतः, फेडरल रिझर्व्हमध्ये केविन वॉर्ssh यांची संभाव्य नियुक्ती, ज्यांना कठोर भूमिका घेणारे मानले जाते, यामुळे गुंतवणूकदारांमध्ये चिंता वाढली. यासोबतच, अमेरिकन डॉलरची वाढलेली ताकद आणि नफा वसुलीमुळे (Profit-Taking) किमतीत वेगाने घट झाली, ज्यामुळे बाजारात अनिश्चितता निर्माण झाली. जागतिक स्तरावर सोन्याच्या किमती $४,८५२ प्रति औंसच्या आसपास आणि चांदी $७२ प्रति औंसच्या आसपास व्यवहार करत होती.

किमतींना आधार देणारे घटक: का आहे आशा?

अलीकडील घसरण होऊनही, सोन्या-चांदीला मिळणारा मूलभूत आधार कायम आहे, जो बाजारात सुधारणा (Consolidation) दर्शवतो, की हा पूर्णपणे नकारात्मक कल (Trend Reversal) आहे. जगभरातील सेंट्रल बँका (Central Banks) अजूनही मोठ्या प्रमाणात सोन्याची खरेदी करत आहेत, जेणेकरून डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करता येईल. अंदाजानुसार, सेंट्रल बँकांनी २०२५ मध्ये सुमारे ८६३ टन सोन्याची खरेदी केली होती आणि २०२६ मध्ये सुमारे ८०० टन खरेदी सुरू ठेवण्याचा अंदाज आहे. या सातत्यपूर्ण मागणीमुळे सोन्याच्या किमतींना एक मजबूत आधार मिळतो. भू-राजकीय तणाव (Geopolitical Tensions) ही एक कायमस्वरूपी समस्या आहे, जी सोन्याचे सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून असलेले महत्त्व वाढवते. त्याचप्रमाणे, चांदीला वाढत्या एआय (AI) आणि हरित ऊर्जा (Green Energy) क्षेत्रांमधून मोठी औद्योगिक मागणी (Industrial Demand) मिळत आहे, जी एकूण मागणीच्या सुमारे ५०% आहे. ही मागणी चलनविषयक धोरणांवर (Monetary Policy) अवलंबून नाही. बँक ऑफ अमेरिकाच्या (Bank of America) विश्लेषकांच्या मते, २०२६ मध्ये चांदीची सरासरी किंमत $५६ प्रति औंसच्या आसपास राहू शकते, जी $६५ पर्यंतही पोहोचू शकते. ऐतिहासिकदृष्ट्या, किमतीतील घसरणीनंतर अनेकदा बाजारात पुन्हा तेजी परतली आहे, जेव्हा सट्टेबाजीचा प्रभाव कमी होतो आणि दीर्घकालीन मागणीचे घटक पुन्हा प्रभावी ठरतात.

पुढील वाटचाल काय? तज्ज्ञांचे अंदाज

सोन्याच्या तुलनेत चांदीचे मार्केट कॅपिटलायझेशन (Market Capitalization) कमी असल्याने आणि अधिक स्पेकुलेटिव्ह पार्टिसिपेशनमुळे (Speculative Participation) मॅक्रोइकॉनॉमिक बदलांना (Macroeconomic Shifts) ती अधिक तीव्रतेने प्रतिक्रिया देते, ज्यामुळे तिच्या किमतीत अधिक चढ-उतार दिसून येतात. एप्रिल २०२६ च्या सोन्याच्या फ्युचर्सचा व्यवहार सुमारे ₹१,५०,३१८ प्रति १० ग्रॅमवर होता, तर मार्च २०२६ च्या चांदीच्या फ्युचर्समध्ये ₹२,३३,२०४ प्रति किलोग्रॅमपर्यंत घसरण दिसून आली. मात्र, विश्लेषक दोन्ही धातूंसाठी दीर्घकालीन तेजीचा (Bullish Outlook) अंदाज व्यक्त करत आहेत. जे.पी. मॉर्गन (J.P. Morgan) च्या मते, सेंट्रल बँका आणि गुंतवणूकदारांच्या विविध धोरणांमुळे वर्षाअखेरीस सोन्याची किंमत $६,३०० पर्यंत पोहोचू शकते. तसेच, २०२६ च्या शेवटच्या तिमाहीत सोन्याची सरासरी किंमत $५,०५५ प्रति औंस राहण्याचा अंदाज आहे. ड्यूश बँक (Deutsche Bank) ने देखील वर्षाअखेरीस सोन्याची किंमत $६,००० पर्यंत जाण्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे. सेंट्रल बँकांची वाढती खरेदी आणि किरकोळ गुंतवणूकदारांची (Retail Investors) वाढती गुंतवणूक यामुळे मागणी कायम राहण्याची अपेक्षा आहे. फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणांचे संकेत, अमेरिकन डॉलरच्या हालचाली आणि भू-राजकीय घडामोडी यावर बाजाराची प्रतिक्रिया अवलंबून राहील, पण अंतर्गत मागणी पाहता, ही अस्थिरता बाजारातील सद्यस्थितीतील एक तात्पुरती विश्रांती असू शकते, ट्रेंड रिव्हर्सल नाही.