महागड्या धातूंच्या ETF मध्ये तुफानी तेजी! सोन्यात 'सुरक्षित गुंतवणूक', चांदीमध्ये मोठी उसळी

तेजीचे मुख्य कारण काय?

महागड्या धातूंच्या एक्सचेंज ट्रेडेड फंड्स (ETFs) मध्ये आज, 9 फेब्रुवारी 2026 रोजी, एक लक्षणीय तेजी दिसून आली. ही तेजी सोने आणि चांदीच्या किमतींमध्ये झालेल्या जोरदार रिकव्हरीचे प्रतिबिंब आहे. मागील काही दिवसांतील चढ-उतार आणि विक्रीचा दबाव कमी झाल्यानंतर, चांदी-संबंधित ETFs ने सर्वाधिक वाढ नोंदवली, तर सोन्याचे ETFs अधिक स्थिर गतीने वाढले. यामागे गुंतवणूकदारांचा वाढलेला विश्वास कारणीभूत आहे. विशेषतः भारतात, सोन्याला 'महागाई विरुद्ध सुरक्षित गुंतवणूक' (Inflation Hedge) म्हणून पाहिले जाते. जानेवारी 2026 मध्ये, गोल्ड ETFs मध्ये $2.49 अब्ज (Billion) इतका विक्रमी नेट इनफ्लो (Net Inflow) झाला, जो मागील महिन्याच्या तुलनेत जवळपास 98% अधिक आहे. सलग आठव्या महिन्यात सोन्याच्या ETFs मध्ये गुंतवणूक येणे, हे जागतिक अनिश्चिततेत सोन्यावरील विश्वासाचे लक्षण आहे.

बाजारातील चढ-उतार आणि कामगिरीचे चालक

बाजारपेठेतील हालचाली पाहता, सोन्याचे फ्युचर्स (Gold Futures) एप्रिल डिलिव्हरीसाठी सुमारे 2% वाढून ₹1.58 लाख प्रति 10 ग्रॅमवर पोहोचले. जून कॉन्ट्रॅक्ट्समध्येही अशीच वाढ दिसली. मात्र, चांदीच्या फ्युचर्सने (Silver Futures) त्याहून अधिक झेप घेतली. मार्च कॉन्ट्रॅक्ट्स सुमारे 6% वाढून ₹2.64 लाख प्रति किलोग्रॅमवर गेले. चांदीची ही वेगवान वाढ तिच्या दुहेरी भूमिकेमुळे (औद्योगिक आणि आर्थिक मालमत्ता) आहे, ज्यामुळे ती बाजारातील भावना आणि सट्टा बाजारातील (Speculative Positioning) बदलांना अधिक संवेदनशील ठरते.

ETFs मध्ये, UTI Silver ETF मध्ये 11% पेक्षा जास्त वाढ झाली, तर Nippon India Silver ETF (Silver BeES) 10% पेक्षा अधिक वाढला. इतर प्रमुख चांदी ETFs मध्ये 7% ते 10% पर्यंत वाढ झाली. सोन्याच्या ETFs मध्ये Union Gold ETF आणि Angel One Gold ETF प्रत्येकी 3% पेक्षा जास्त वाढले, तर इतरही सुमारे 3% वाढले.

अस्थिरतेचा सामना: कारणे आणि बेंचमार्क्स

या सर्व चढ-उतारांमागे काही प्रमुख कारणे होती. शिकागो मर्कंटाईल एक्सचेंज (CME) ग्रुपने सोने आणि चांदी फ्युचर्ससाठी मार्जिन आवश्यकता वाढवल्यामुळे लीव्हरेज्ड ट्रेडर्सना (Leveraged Traders) आपली पोझिशन्स कमी कराव्या लागल्या, ज्यामुळे विक्रीचा दबाव वाढला. त्याचवेळी, फेडरल रिझर्व्हच्या संभाव्य हॉकिश (Hawkish) भूमिकेमुळे मजबूत झालेल्या अमेरिकन डॉलरनेही सोन्याच्या किमतींवर दबाव टाकला. जानेवारीच्या जोरदार तेजीनंतर, विशेषतः चांदीतील नफावसुलीमुळे (Profit-booking) किमतींमध्ये अधिक अस्थिरता निर्माण झाली.

या सर्व कारणांमुळे, फेब्रुवारीच्या सुरुवातीला (5 फेब्रुवारी 2026 पर्यंत) गेल्या दोन आठवड्यांत चांदी ETFs मध्ये सरासरी 14.84% घट झाली होती, तर गोल्ड ETFs मध्ये केवळ 0.46% घट झाली होती. तरीही, 2026 च्या सुरुवातीपासून चांदीची कामगिरी सर्वोत्तम राहिली असून, YTD (Year-to-Date) मध्ये सुमारे 50-60% ची वाढ झाली आहे. भारतात 2022 मध्ये लॉन्च झाल्यापासून, चांदी ETFs ने गोल्ड ETFs च्या तुलनेत चांगली कामगिरी केली आहे. चांदी ETFs ने सुमारे 62% XIRR दिला, तर सोन्याच्या ETFs ने 42% XIRR दिला. यातून चांदीची बाजारातील भावना आणि सट्टेबाजीच्या प्रवाहांना अधिक संवेदनशील असल्याचे दिसून येते, तर सोने अधिक स्थिर 'सुरक्षित बचाव' (Defensive Hedge) म्हणून काम करते.

मंदीची शक्यता: धोके आणि संरचनात्मक कमकुवतपणा

महागड्या धातूंमधील ही तीव्र घसरण, विशेषतः चांदीच्या दशकातील सर्वात वाईट एका दिवसातील कामगिरी, यामुळे मोठे धोके स्पष्ट झाले आहेत. CME मार्जिन वाढीमुळे लीव्हरेज्ड पार्टिसिपंट्समध्ये होणारे लिक्विडेशन्स (Liquidations) हे याचे उदाहरण आहे. चीनमधून आलेल्या सट्टा भांडवलामुळे (Speculative Capital) किमतींमध्ये झालेली जलद वाढ, प्रत्यक्ष बाजारपेठेशी (Physical Market) विसंगत होती, ज्यामुळे किमतींमध्ये अचानक आणि मोठी घट होण्याची शक्यता निर्माण झाली. चांदीची दुहेरी भूमिका तिला अधिक असुरक्षित बनवते; औद्योगिक मागणी तिच्या मूल्याला आधार देत असली तरी, तिची उच्च अस्थिरता बाजारातील घसरणीच्या वेळी नुकसान वाढवते. चांदीच्या टिकाऊ रिकव्हरीसाठी ETF आऊटफ्लो (ETF Outflow) थांबणे आवश्यक आहे, कारण फेब्रुवारीच्या सुरुवातीला सलग आठ दिवस होल्डिंग्ज कमी होत होत्या. WisdomTree Silver 3x Daily Leveraged GBP सारख्या लीव्हरेज्ड सिल्वर ETFs मधील गुंतवणूक, गुंतवणूकदारांची जोखीम घेण्याची तयारी दर्शवते, पण त्यात मोठ्या नुकसानीची शक्यताही आहे.

भविष्यातील अंदाज आणि गुंतवणूकदारांचा विचार

सोन्याचे दर अमेरिकेतील महागाईचे आकडे (Inflation Data), फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणांवरील अपेक्षा (Fed Policy Expectations) आणि डॉलरच्या हालचालींवर अवलंबून राहतील. जे.पी. मॉर्गन (J.P. Morgan) अंदाजानुसार, सोन्याचे दर 2026 च्या अखेरीस $5,000 प्रति औंसपर्यंत पोहोचू शकतात. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिल (World Gold Council) देखील मध्यवर्ती बँकांकडून सोन्याची वाढलेली खरेदी आणि गुंतवणूक प्रवाह (Investment Inflows) अपेक्षित आहे, ज्यामुळे सोन्याची 'सुरक्षित मालमत्ता' (Safe-haven Asset) म्हणून भूमिका आणखी मजबूत होईल. काही विश्लेषकांना भू-राजकीय अनिश्चितता (Geopolitical Uncertainty) आणि अमेरिकन डॉलरपासून दूर जाण्याचा कल यामुळे 2026 मध्ये सोन्याचे दर $7,000 पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे.

दुसरीकडे, चांदीमध्ये औद्योगिक मागणीमुळे (Industrial Demand) अस्थिरता कायम राहण्याची शक्यता आहे. मध्यम मुदतीत, विद्युतीकरण (Electrification) आणि भौतिक बाजारातील (Physical Market) तंग पुरवठ्यामुळे (Tight Supply) चांदीच्या मूलभूत तत्त्वाला (Fundamentals) आधार मिळतो. तथापि, चांदीची रिकव्हरी ETF आऊटफ्लो स्थिर होण्यावर अवलंबून असेल. गुंतवणूकदार अमेरिकेचे GDP, PMI, नॉन-फार्म पेरोल्स आणि महागाईचे आकडे यांसारख्या महत्त्वाच्या आर्थिक निर्देशकांवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत, जे फेडरल रिझर्व्हच्या व्याजदर कपातीच्या (Rate Cut) अपेक्षा आणि सोन्या-चांदीच्या किमती निश्चित करतील.