तेलाच्या किमतीत उसळी! मध्यपूर्वेतील तणावामुळे क्रूड ऑइल $106 पार

भू-राजकीय तणावामुळे तेलाच्या किमती भडकल्या!

Iran, United States आणि Israel यांच्यातील लष्करी कारवाईच्या वाढत्या तणावामुळे जागतिक तेल बाजारात मोठी उलथापालथ झाली आहे. क्रूड ऑइलच्या किमती $100 प्रति बॅरलच्या पुढे झेपावल्या आहेत. West Texas Intermediate (WTI) क्रूडमध्ये 17.23% ची जोरदार वाढ होऊन ते $106.56 वर पोहोचले, तर जागतिक बेंचमार्क Brent Crude 15.35% वाढून $106.92 वर गेले. शुक्रवारच्या बंद भावांच्या तुलनेत ($90.90 WTI आणि $92.69 Brent) हा एक मोठा बदल आहे, जो वाढत्या प्रादेशिक अस्थिरतेवर बाजाराची त्वरित प्रतिक्रिया दर्शवतो. गेल्या दहा दिवसांपासून सुरू असलेल्या या संघर्षात, Iran च्या लष्करी आणि ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर लक्ष्यित हल्ले झाले आहेत, ज्यामुळे आखाती प्रदेशात प्रत्युत्तरात्मक कारवाईंना सुरुवात झाली आहे. यातून मध्यपूर्वेतून होणाऱ्या महत्त्वपूर्ण ऊर्जा पुरवठ्यात व्यत्यय येण्याची भीती निर्माण झाली आहे.

संघर्षाचा मुख्य परिणाम: पुरवठ्याची चिंता

तेलाच्या किमती वाढण्याचे तात्काळ कारण म्हणजे थेट संघर्ष आणि पुरवठा साखळीतील व्यत्ययाची भीती. Iran च्या संसदेच्या अध्यक्षांनी इशारा दिला आहे की, सुरू असलेले युद्ध त्यांच्या तेल क्षेत्राला मोठा फटका देऊ शकते, ज्यामुळे उत्पादन आणि निर्यातीची क्षमता कमी होईल. जागतिक क्रूड शिपमेंटसाठी अत्यंत महत्त्वाचे असलेले Hormuz चे सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) या तणावाखाली आहे. Iran चा दावा आहे की सामुद्रधुनी खुली आहे, परंतु जर संघर्ष वाढला तर US किंवा Israel शी संबंधित जहाजांवर हल्ल्याची धमकी कायम आहे. या घडामोडींमुळे बाजारात मोठी भीती पसरली आहे. ऊर्जा व्यापारी उत्पादन सुविधा, निर्यात टर्मिनल आणि तेल वाहून नेणारे मार्ग यांवर बारीक लक्ष ठेवून आहेत. काही अहवालानुसार, Hormuz सामुद्रधुनीतून होणारे सामान्य शिपिंग प्रवाह थांबले आहेत, मोठ्या शिपिंग कंपन्यांनी कामकाज निलंबित केले आहे आणि युद्धकालीन विमा प्रीमियममध्ये दहापट वाढ झाली आहे. यामुळे, Saudi Arabia च्या Ras Tanura रिफायनरी आणि Qatar च्या Ras Laffan LNG सुविधांसारख्या अनेक प्रमुख ऊर्जा सुविधांवर हल्ले किंवा खबरदारीच्या उपायांमुळे तात्पुरते कामकाज थांबले आहे.

विश्लेषकांचे मत: भीतीमुळे भाव वाढले की वास्तव?

किमतीत एवढी मोठी वाढ होऊनही, बाजाराची प्रतिक्रिया जास्त आहे की नाही, यावर एक प्रमुख चर्चा सुरू आहे. US ऊर्जा सचिव Chris Wright यांनी सध्याच्या तेजीत 'fear premium' (भीतीचा प्रीमियम) असल्याचे म्हटले आहे. त्यांचे म्हणणे आहे की ही वाढ तात्पुरती असू शकते आणि ती 'आठवडे, महिने नाही' टिकेल. त्यांनी नमूद केले की Hormuz मधून अजूनही जहाजे जात आहेत आणि US च्या लष्करी कारवाईमुळे Iran ची जहाजांमध्ये अडथळा आणण्याची क्षमता कमी झाली आहे. President Donald Trump यांनीही असेच मत व्यक्त केले आहे, की जागतिक सुरक्षिततेसाठी जास्त तेलाच्या किमती 'फार लहान किंमत' आहे आणि Iran च्या आण्विक धोक्याचे निराकरण झाल्यावर किमती लवकरच कमी होतील अशी अपेक्षा आहे. J.P. Morgan Global Research नुसार, 2026 मध्ये Brent crude ची सरासरी किंमत सुमारे $60/bbl राहील, कारण पुरवठा आणि मागणीचे मूलभूत घटक कमी आहेत, जरी भू-राजकीय धोके अनिश्चित असले तरी. तसेच, EIA ने 2026 साठी Brent $56/bbl आणि WTI $52/bbl राहील असा अंदाज वर्तवला आहे, कारण जागतिक उत्पादनात वाढ अपेक्षित आहे. International Energy Agency (IEA) ने असेही म्हटले आहे की, 2025 च्या सुरुवातीपासून जागतिक तेल बाजारपेठेत लक्षणीय अतिरिक्त पुरवठा (surplus) आहे, ज्यामुळे पुरवठ्यातील व्यत्ययांना काही प्रमाणात दिलासा मिळाला आहे.

भविष्यातील अंदाज

पुढील काळात, भू-राजकीय तणाव दीर्घकाळ चालणाऱ्या आणि मोठ्या प्रमाणात भौतिक पुरवठ्यात व्यत्यय आणत नसल्यास, 2026 पर्यंत तेलाच्या किमती कमी होण्याची शक्यता आहे. तथापि, बाजारपेठ भू-राजकीय घडामोडींप्रति अत्यंत संवेदनशील आहे. सध्याच्या संघर्षाचा कालावधी आणि तीव्रता, तसेच Iran ची प्रतिक्रिया आणि इतर प्रादेशिक खेळाडूंच्या कृती, भविष्यातील किमतींच्या हालचाली ठरवण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरतील. जर व्यत्यय अपेक्षेपेक्षा जास्त काळ टिकले किंवा व्यापक ठरले, तर सध्याचे कमी किमतीचे अंदाज चुकीचे ठरू शकतात आणि किमती सध्याच्या पातळीपेक्षा खूप जास्त वाढू शकतात.