Whalesbook
इराण तणावामुळे तेलाचे भाव गगनाला भिडले
जागतिक तेल बाजारात अचानक मोठी उलथापालथ झाली आहे. Brent Crude च्या किंमतीत 50% पेक्षा जास्त वाढ होऊन त्या $116 प्रति बॅरलच्या पुढे गेल्या आहेत. अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणच्या तेल निर्यातीचे मुख्य केंद्र असलेल्या खर्ग बेटासारखी (Kharg Island) ठिकाणे जप्त करण्याच्या केलेल्या सूचक वक्तव्यामुळे तणाव शिगेला पोहोचला आहे. तज्ज्ञांनी इशारा दिला आहे की, इराणच्या महत्त्वपूर्ण ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर कोणत्याही प्रकारची लष्करी कारवाई झाल्यास प्रादेशिक संघर्ष अधिक वाढू शकतो, ज्यामुळे अधिक जीवितहानी आणि खर्च वाढेल. इराणची दररोजची अंदाजे 2.5 दशलक्ष बॅरल तेलाची निर्यात ठप्प झाल्यास जागतिक पुरवठ्यावर याचा मोठा परिणाम होऊ शकतो.
मुत्सद्देगिरी आणि आक्रमक वक्तृत्व यांचा संगम
सध्या आक्रमक वक्तृत्व सुरू असले तरी, इराणसोबत मुत्सद्दी चर्चाही सुरू आहेत. पाकिस्तानच्या मध्यस्थीने अप्रत्यक्ष वाटाघाटी सुरू असल्याची माहिती आहे. तेहरानने 6 एप्रिल पर्यंत एका करारावर सहमत होण्यासाठी अंतिम मुदत दिली आहे. आक्रमक वक्तव्ये आणि एकाच वेळी सुरू असलेली मुत्सद्देगिरी यामुळे बाजारात अनिश्चितता निर्माण झाली आहे. वाटाघाटीतून तोडगा निघण्याची शक्यता असली तरी, युद्धबंदी किंवा तेलाच्या वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा असलेला होर्मुज सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) पुन्हा सुरू करण्याबाबतचे तपशील अजूनही अस्पष्ट आहेत.
जागतिक अर्थव्यवस्थेवर ताण
या भू-राजकीय अस्थिरतेचा आर्थिक फटका आता तेल बाजाराच्या पलीकडे जाणवू लागला आहे. तेलाच्या आयातीवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून असलेल्या भारतामध्ये आधीच तणावाची चिन्हे दिसत आहेत. भारताच्या मुख्य आर्थिक सल्लागारांनी देशाच्या विकासावर, महागाईवर आणि व्यापार संतुलनावर होणाऱ्या गंभीर नकारात्मक परिणामांबद्दल इशारा दिला आहे. जर तेलाच्या किंमती $100 प्रति बॅरलच्या वर राहिल्या, तर जागतिक आर्थिक पुनर्प्राप्तीसाठी हा एक मोठा धोका ठरू शकतो, ज्यामुळे महागाई वाढेल आणि जगभरातील ग्राहकांचा खर्च कमी होईल.
संघर्षाची वाढती किंमत
खर्ग बेट ताब्यात घेण्यासारख्या आक्रमक भूमिकेचे धोके मोठे आहेत. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, असे पाऊल उचलल्यास अमेरिकेला एका दीर्घ आणि अनिश्चित युद्धात ओढले जाऊ शकते. इराणची खर्ग बेटावरील संरक्षण व्यवस्था कमकुवत असल्याचे काहीजण म्हणत असले, तरी मागील प्रादेशिक संघर्षांनी हे दाखवून दिले आहे की स्थानिक प्रतिकार आणि छुपे हल्ले कमी लेखल्यास दीर्घ आणि महागडे युद्ध होऊ शकते. जमिनीवरील ऑपरेशन्ससाठी सुमारे 10,000 अमेरिकन सैनिकांची तैनाती पुरेशी ठरू शकत नाही, विशेषतः जर जोरदार विरोध झाला आणि अधिक संसाधनांची गरज भासली. अशा ऑपरेशनचा आर्थिक खर्च, जागतिक शिपिंग किंवा मित्र राष्ट्रांच्या ऊर्जा पुरवठ्यावर होणाऱ्या संभाव्य प्रतिशोधाचा विचार केल्यास, परिस्थिती अजून बिघडू शकते. इतर मोठे तेल उत्पादक काही प्रमाणात उत्पादन वाढवत असले तरी, इराणच्या पुरवठ्यातील मोठ्या व्यत्ययाचा तात्काळ धक्का भरून काढणे कठीण आहे.
बाजाराचा अंदाज: अनिश्चिततेचे सावट
तेलाच्या किंमतीत झालेली ही वाढ भू-राजकीय जोखमीचे प्रतिबिंब आहे. भविष्यातील किमतीतील चढ-उतार मुख्यत्वे मुत्सद्दी प्रयत्नांच्या प्रगतीवर किंवा कोणत्याही ठोस लष्करी कारवाईवर अवलंबून असतील. विश्लेषकांच्या मते, वाटाघाटी अयशस्वी झाल्यास किंवा लष्करी कारवाईची कोणतीही चिन्हे दिसल्यास किंमतीत आणखी मोठी वाढ होऊन त्या अनेक वर्षांतील उच्चांकावर पोहोचू शकतात. याउलट, तणाव कमी झाल्यास आणि मुत्सद्दी तोडगा निघाल्यास किंमती कमी होण्याची शक्यता आहे. मात्र, मागणी-पुरवठा (supply-demand) आणि व्यापक भू-राजकीय अनिश्चितता बाजाराला प्रभावित करत राहील.