जागतिक क्रूड ऑइल (Crude Oil) फ्युचर्समध्ये आज, सोमवारी सुमारे **1.5%** ची घसरण झाली. अमेरिकेकडून इराणवर कडक आर्थिक निर्बंध (Sanctions) लागू केले जाण्याची शक्यता असल्याने गुंतवणूकदार सावध झाले आहेत. अमेरिकेचे ट्रेझरी सेक्रेटरी स्कॉट बेसेन्ट यांनी या उपायांना 'आर्थिक डी-डे' म्हटले आहे. यामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीतून (Strait of Hormuz) होणाऱ्या ऊर्जा व्यापारात व्यत्यय येण्याची भीती बाजारात आहे.
जागतिक बाजारात तेलाचे भाव घसरले
जागतिक बाजारात क्रूड ऑइलच्या किमतीत आज, सोमवारी सकाळी घसरण दिसून आली. ब्रेंट (Brent) आणि वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएट (WTI) या दोन्ही फ्युचर्समध्ये अंदाजे 1.5% ची घट नोंदवली गेली. मागील दोन आठवड्यांपासून तेलाच्या किमती वाढत होत्या, पण अमेरिकेकडून इराणबाबत एका मोठ्या धोरणात्मक घोषणेची (Policy Announcement) वाट पाहत गुंतवणूकदारांनी आता सावध पवित्रा घेतला आहे. जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यात अडथळा येण्याची शक्यता असल्याने बाजारात अनिश्चिततेचे वातावरण आहे.
'आर्थिक डी-डे'ची तयारी
अमेरिकेचे ट्रेझरी सेक्रेटरी स्कॉट बेसेन्ट (Scott Bessent) आज दुपारी 2 वाजता (EDT) इराणवर लादल्या जाणाऱ्या निर्बंधांचे संपूर्ण पॅकेज जाहीर करणार आहेत. अमेरिकन प्रशासन या उपायांना 'आर्थिक डी-डे' आणि 'इतिहासातील सर्वात कडक निर्बंध' असे संबोधत आहे. इराणच्या आर्थिक स्त्रोतांना लक्ष्य करून, मोठ्या प्रमाणावरील लष्करी सहभाग टाळण्यासाठी अमेरिका जास्तीत जास्त आर्थिक दबाव आणू इच्छित आहे.
मात्र, कडक निर्बंधांच्या शक्यतेमुळे ऊर्जा बाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण झाली आहे. इराण तेल निर्यात करण्याच्या स्थितीत कसा राहील आणि याचा परिणाम म्हणून जागतिक पुरवठा साखळीत (Supply Chain) काही अडथळा येईल का, याचा अंदाज व्यापारी लावत आहेत.
होर्मुझ सामुद्रधुनी आणि भू-राजकीय धोके
इराणच्या अधिकाऱ्यांच्या वक्तव्यांमुळे तणाव आणखी वाढला आहे. इराणच्या राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेचे सचिव मोहसेन रेजाई (Mohsen Rezaei) यांनी इशारा दिला आहे की, अमेरिकेच्या निर्बंधांना पाठिंबा देणाऱ्या देशांना प्रत्युत्तर दिले जाईल आणि त्यांना शत्रू मानले जाईल. जागतिक ऊर्जा बाजारासाठी एक मोठी चिंता म्हणजे होर्मुझ सामुद्रधुनीची सुरक्षा. हा जगातील तेल व्यापारासाठी एक अत्यंत महत्त्वाचा मार्ग आहे. या भागात अलीकडील अडथळ्यांमुळे ऊर्जा आयातदारांमध्ये शिपिंग मार्गांच्या स्थिरतेबद्दल चिंता वाढली आहे.
भारतीय बाजारावरील परिणाम
भारतात, मल्टी कमोडिटी एक्सचेंज (MCX) वर देखील जागतिक घसरणीचा कल दिसून आला. सप्टेंबर क्रूड ऑइल फ्युचर्समध्ये सकाळी व्यवहार कमी दराने होत होते. भारत मोठ्या प्रमाणावर क्रूड ऑइल आयात करत असल्याने, जागतिक किमतीतील चढ-उतार थेट देशाच्या आयात बिलावर, महागाईवर आणि तेल विपणन कंपन्यांच्या नफ्यावर परिणाम करतात.
गुंतवणूकदारांनी अमेरिकेच्या निर्बंधांच्या घोषणेतील अधिकृत तपशीलांवर लक्ष ठेवावे, विशेषतः जर त्यात तेल प्रवाहांना थेट प्रतिबंधित करणारे किंवा प्रादेशिक शिपिंग मार्गांवर परिणाम करणारे मुद्दे असतील. ऊर्जा क्षेत्रासाठी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणारी वाहतूक किती स्थिर राहते आणि निर्बंधांमुळे जागतिक पुरवठ्यात लक्षणीय घट होते की हे आधीच बाजारात गृहीत धरले गेले आहे, यावर लक्ष ठेवावे लागेल.