Whalesbook
OPEC+ समूहाने जागतिक तेल बाजारासाठी एक महत्त्वाचा निर्णय जाहीर केला आहे. यानुसार, एप्रिल महिन्यापासून तेल उत्पादन 206,000 बॅरल प्रतिदिन वाढवले जाईल. संघटनेने हा निर्णय जागतिक अर्थव्यवस्था स्थिर असून बाजाराची स्थिती मजबूत असल्याचे कारण देत घेतला आहे. हा निर्णय मागील काही काळापासून सुरू असलेल्या ऐच्छिक उत्पादन कपातीचा (voluntary production cuts) एक भाग कमी करण्याच्या उद्देशाने घेण्यात आला आहे. हा निर्णय 1 मार्च 2026 रोजी झालेल्या एका व्हर्च्युअल बैठकीत घेण्यात आला. विश्लेषकांनी यापूर्वी 137,000 बॅरल प्रतिदिन इतकीच वाढ अपेक्षित धरली होती, त्यामुळे OPEC+ चा हा निर्णय अपेक्षेपेक्षा थोडा जास्त आहे.
मात्र, या उत्पादन वाढीच्या निर्णयापेक्षाही सध्या इराण आणि अमेरिका/इस्रायल यांच्यातील वाढता तणाव आणि त्यातून निर्माण होणारे भू-राजकीय धोके (geopolitical risks) अधिक चर्चेत आहेत. विशेषतः, होरमुझच्या सामुद्रधुनीसारख्या (Strait of Hormuz) महत्त्वाच्या सागरी मार्गांवर येणाऱ्या संभाव्य धोक्यांमुळे बाजारपेठेत चिंता वाढली आहे. या तणावाचा फटका तेलाच्या किमतींवर स्पष्टपणे दिसत असून, ब्रेंट क्रूड $73 प्रति बॅरलच्या आसपास आणि डब्ल्यूटीआय (WTI) $67 प्रति बॅरलच्या आसपास व्यवहार करत आहे. काही विश्लेषकांच्या मते, बाजारावर $4 ते $10 प्रति बॅरल इतका भू-राजकीय जोखीम प्रीमियम (geopolitical risk premium) कायम आहे.
विश्लेषकांच्या मते, OPEC+ ने केलेली ही 206,000 बॅरल प्रतिदिन ची वाढ पुरेशी नाही. होरमुझची सामुद्रधुनी हे जगातील सर्वात महत्त्वाचे तेल वाहतूक मार्ग आहे, जिथून दररोज सुमारे 20 दशलक्ष (2 कोटी) बॅरल तेलाची वाहतूक होते. हे जागतिक सागरी तेल व्यापाराच्या सुमारे 30% आहे. अलीकडील अहवालानुसार, इराणने या सामुद्रधुनीतून जहाजांना जाण्यास मनाई केली आहे आणि ओमानजवळ एका तेलवाहू जहाजावर हल्लाही झाला आहे. यामुळे पुरवठ्यावर थेट धोका निर्माण झाला आहे. 'सध्या उत्पादनाच्या लक्ष्यांपेक्षा लॉजिस्टिक्स आणि वाहतुकीचा धोका अधिक महत्त्वाचा आहे,' असे Rystad Energy चे विश्लेषक जॉर्ज लिओन (Jorge Leon) यांनी म्हटले आहे. त्यांच्या मते, जर होरमुझमधून वाहतूक धोक्यात आली, तर ही 206,000 बॅरल ची वाढ बाजाराला फारसा दिलासा देऊ शकणार नाही.
अनेक OPEC+ सदस्य देश सध्या त्यांच्या पूर्ण क्षमतेने उत्पादन करत आहेत. सौदी अरेबिया आणि यूएईकडे सुमारे 2.5 दशलक्ष (25 लाख) बॅरल प्रतिदिन इतकी अतिरिक्त उत्पादन क्षमता असल्याचे मानले जाते. आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा एजन्सी (IEA) नुसार, 2026 मध्ये जागतिक तेलाची मागणी सुमारे 850,000 बॅरल प्रतिदिन वाढण्याची अपेक्षा आहे, जी प्रामुख्याने गैर-OECD देशांकडून असेल. मात्र, एकूण पुरवठा मागणीपेक्षा जास्त होण्याची शक्यता असल्याने साठ्यात वाढ अपेक्षित आहे. या अतिरिक्त पुरवठ्यामुळे 2026 मध्ये ब्रेंट क्रूडची किंमत सरासरी $58 प्रति बॅरलपर्यंत खाली येण्याची शक्यता वर्तवली जात होती. मात्र, सध्याच्या भू-राजकीय तणावामुळे या अंदाजांना धक्का बसला आहे.
OPEC+ च्या घोषणेनंतरही बाजारातील चिंता कायम आहे. संघटनेने उत्पादन कपातीचा आढावा घेण्याची घोषणा केली असली, तरी ती पुरवठा मार्गांवरील धोक्याचे निराकरण करत नाही. 2020 मधील तेल युद्ध आणि भू-राजकीय मतभेदांच्या आठवणी ताज्या आहेत. होरमुझच्या सामुद्रधुनीत किरकोळ अडथळा आल्यासही तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ होऊ शकते, आणि तणाव वाढल्यास त्या $100 प्रति बॅरलच्या वर जाण्याचा धोका विश्लेषक व्यक्त करत आहेत. सध्याची 206,000 बॅरल ची वाढ ही जागतिक तेल व्यापाराच्या एका तृतीयांश भागावर येणाऱ्या संभाव्य धोक्याच्या तुलनेत अत्यंत कमी आहे. त्यामुळे, येत्या काही आठवड्यांमध्ये आखाती प्रदेशातील घडामोडींवर बाजाराचे बारीक लक्ष असेल. जर होरमुझमधून तेल वाहतुकीत सातत्याने अडथळे आले, तर OPEC+ ची उत्पादन वाढ निरर्थक ठरेल आणि तेलाच्या किमतीत मोठी उसळी येण्याची शक्यता आहे.