म्युच्युअल फंड्सची नवी दिशा: आता सोन्या-चांदीपलीकडे कमोडिटी मार्केटमध्ये करणार गुंतवणूक!

कमोडिटी मार्केटमध्ये नव्या संधी

आतापर्यंत म्युच्युअल फंड्सची कमोडिटी मार्केटमधील गुंतवणूक प्रामुख्याने सोने आणि चांदीपुरती मर्यादित होती. मात्र, आता हे क्षेत्र सोन्या-चांदीच्या पुढे जाऊन इतर अनेक कमोडिटीजमध्येही गुंतवणूक वाढवणार आहे. यासाठी स्पेशलाइज्ड इन्व्हेस्टमेंट फंड्स (SIFs) या नव्या चौकटीचा वापर केला जाईल.

नियामकांकडून दिलासा

या बदलांना नियामकांकडूनही पाठिंबा मिळत आहे. १ एप्रिल २०२६ पासून, MF Lite आणि SIF श्रेणींच्या एकत्रीकरणामुळे ॲसेट मॅनेजमेंट कंपन्यांसाठी (AMCs) कमोडिटी डेरिव्हेटिव्ह्ज (Futures and Options) मध्ये गुंतवणूक करणे सोपे झाले आहे. यामुळे फंड मॅनेजर्सना केवळ निष्क्रिय गुंतवणुकीऐवजी कमोडिटी आर्बिट्रेजसारख्या सक्रिय धोरणांचा वापर करून नफा कमावण्याची संधी मिळेल.

निष्क्रिय गुंतवणुकीचा वाढता प्रभाव

सध्याच्या मार्केट डेटानुसार, निष्क्रिय गुंतवणूक (Passive Investing) क्षेत्रात मोठी वाढ दिसून येत आहे. जुलै २०२६ पर्यंत, या क्षेत्रातील एकूण व्यवस्थापन सुमारे ₹१५.१५ लाख कोटी आहे. यापैकी, कमोडिटी-केंद्रित निष्क्रिय फंडांचे व्यवस्थापन ₹२.५१ लाख कोटी आहे. विशेष म्हणजे, पारंपरिक गोल्ड ईटीएफमधील (Gold ETF) गुंतवणूकदारांची आवड कमी झाल्याचे दिसत आहे. जुलै २०२६ मध्ये गोल्ड ईटीएफमध्ये ₹१,५५८ कोटी इतकीच गुंतवणूक आली, जी जून महिन्यातील ₹३,४४३ कोटींच्या तुलनेत लक्षणीय घट आहे. यावरून गुंतवणूकदार अधिक वैविध्यपूर्ण आणि चांगला परतावा देणाऱ्या पर्यायांच्या शोधात असल्याचे दिसते.

फंड हाऊसेसची तयारी

एडेलवाईस म्युच्युअल फंड (Edelweiss Mutual Fund) आणि टाटा म्युच्युअल फंड (Tata Mutual Fund) सारखे फंड हाऊसेस या नवीन संधींचा शोध घेत आहेत. उच्च नेट वर्थ (High Net-worth) गुंतवणूकदारांसाठी किंवा संस्थात्मक गुंतवणूकदारांसाठी मर्यादित असलेल्या कमोडिटी स्ट्रॅटेजीज (Commodity Strategies) आता सामान्य रिटेल गुंतवणूकदारांपर्यंत पोहोचवण्याचा त्यांचा मानस आहे. सेबी (SEBI) नॉन-ॲग्रीकल्चरल कमोडिटी डेरिव्हेटिव्ह्जमध्ये (उदा. क्रूड ऑइल, नैसर्गिक वायू, बेस मेटल्स) फॉरेन पोर्टफोलिओ इन्वेस्टर्सना (FPIs) अधिक संधी देण्यावरही विचार करत आहे, ज्यामुळे या मार्केटमध्ये अधिक तरलता (Liquidity) आणि किमतीची अचूकता वाढू शकेल.

गुंतवणुकीतील जोखीम

गुंतवणूकदारांनी या बदलांसोबत येणाऱ्या जोखमींकडेही लक्ष देणे आवश्यक आहे. दीर्घकालीन स्थिरतेसाठी असलेल्या भौतिक सोन्याच्या तुलनेत, विस्तृत कमोडिटी मार्केट हे अत्यंत चक्रीय आणि अस्थिर (Volatile) असते. ऊर्जा आणि बेस मेटल्सच्या किमती जागतिक भू-राजकीय घटना, पुरवठा साखळीतील व्यत्यय आणि मागणीतील बदलानुसार वेगाने प्रतिक्रिया देतात.

कमोडिटी डेरिव्हेटिव्ह्ज हाताळताना वेअरहाउस नोंदणी आणि प्रत्यक्ष वितरणासारख्या जटिल प्रक्रियांचा समावेश असतो. गुंतवणूकदारांसाठी, या क्षेत्रातील फंडांमध्ये इक्विटी किंवा डेट फंडांपेक्षा वेगळे जोखीम प्रोफाइल (Risk Profile) असेल. या नवीन उत्पादनांचे यश फंड मॅनेजर्सच्या बाजारातील अस्थिरता आणि डेरिव्हेटिव्ह्जची जटिलता व्यवस्थापित करण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून असेल. गुंतवणूकदारांनी भविष्यात येणाऱ्या उत्पादनांवर आणि फंडांच्या धोरणांवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल.