सोन्या-चांदी फ्युचर्सवरील मार्जिनमध्ये दिलासा!
१९ फेब्रुवारी २०२६ पासून, MCX आणि NSE या दोन्ही प्रमुख कमोडिटी एक्सचेंजेसनी सोने आणि चांदीच्या फ्युचर्स कॉन्ट्रॅक्ट्सवर लावलेले अतिरिक्त मार्जिन मागे घेतले आहे. MCX ने सोन्यावरील 3% आणि चांदीवरील 7% अतिरिक्त मार्जिन रद्द केले आहे, तर NSE क्लिअरिंगनेही त्यांचे अतिरिक्त मार्जिन कमी केले आहे. मौल्यवान धातूंमध्ये झालेल्या मोठ्या किमतीतील घसरणीनंतर हा निर्णय घेण्यात आला आहे. अहवालानुसार, सोन्याच्या किमती त्याच्या उच्चांकावरून जवळपास 20% खाली आल्या आहेत, तर चांदीतही मोठी विक्री झाली आहे. या अतिरिक्त मार्जिन काढल्यामुळे ट्रेडर्सना कमी भांडवल गुंतवावे लागेल, ज्यामुळे बाजारात अधिक तरलता (Liquidity) येईल आणि रिटेल गुंतवणूकदारांचा सहभाग वाढण्याची शक्यता आहे. सध्या स्पॉट मार्केटमध्ये सोन्याची किंमत सुमारे $4,980 प्रति औंस आहे, तर चांदी $78 प्रति औंसच्या आसपास व्यवहार करत आहे. MCX वर, एप्रिल महिन्याच्या सोन्याचे फ्युचर्स दर सुमारे ₹1,55,600 प्रति १० ग्रॅम आहेत, तर मार्च महिन्याचे चांदीचे फ्युचर्स दर सुमारे ₹2,44,400 प्रति किलोग्रॅम आहेत.
जोखीम मात्र कायम, अनिश्चिततेचे सावट
यापूर्वी फेब्रुवारी २०२६ च्या सुरुवातीला आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये, बाजारातील तीव्र अस्थिरतेच्या पार्श्वभूमीवर एक्सचेंजेसनी धोका कमी करण्यासाठी मार्जिन वाढवले होते. जानेवारी २०२६ मध्ये सोने 24% पेक्षा जास्त आणि चांदी 60% पेक्षा जास्त वाढल्यानंतर, फेब्रुवारीच्या सुरुवातीला दोन्ही धातूंमध्ये मोठी घसरण झाली. या काळात चांदीत 35% पेक्षा जास्त आणि सोन्यात 12% पेक्षा जास्त एका दिवसात घट झाली. शिकागो मर्कंटाईल एक्सचेंज (CME) सारख्या परदेशी एक्सचेंजेसनी या अस्थिरतेच्या काळात सोन्याचे मार्जिन 6% वरून 8% पर्यंत आणि चांदीचे मार्जिन 11% वरून 15% पर्यंत वाढवले होते. मार्जिन वाढवण्याचा उद्देश सिस्टिमिक रिस्क कमी करणे हा असतो, परंतु यामुळे लीव्हरेज्ड ट्रेडर्सना पोझिशन्स लिक्विडेट कराव्या लागतात, ज्यामुळे किमती आणखी घसरू शकतात. MCX आणि NSE ने आता हे नियम शिथिल केले असले तरी, फ्युचर्स ट्रेडिंगमधील लीव्हरेजमुळे येणारी जोखीम अजूनही तशीच आहे. फेडरल रिझर्व्हचे संभाव्य अध्यक्ष म्हणून केविन वॉर्श यांच्या नियुक्तीमुळे व्याजदरातील बदलांच्या अपेक्षा वाढल्या आहेत आणि अमेरिकन डॉलर मजबूत झाला आहे, ज्यामुळे बाजारात अस्थिरता वाढली आहे. तसेच, भू-राजकीय तणावही कायम असल्याने सुरक्षित गुंतवणुकीसाठी सोन्या-चांदीला मागणी आहे.
नियामक आणि स्पर्धात्मक वातावरण
भारतातील SEBI च्या देखरेखेखालील नियामक चौकटीनुसार, MCX आणि NSE सारख्या एक्सचेंजेसना बाजारातील जोखीम सतत व्यवस्थापित करावी लागते. नुकत्याच झालेल्या किमतीतील मोठ्या चढ-उतारानंतर बाजारात शांतता आल्याने, MCX आणि NSE ने अतिरिक्त मार्जिन कमी करण्याचा निर्णय घेतला आहे. याउलट, CME सारखे एक्सचेंज बाजारातील वाढलेल्या अस्थिरतेच्या काळात मार्जिन वाढवण्याचा अधिक टिकाऊ दृष्टिकोन अवलंबत आहेत. भारतीय एक्सचेंजेसवर ट्रेडर्ससाठी लागणारे भांडवल कमी झाले असले तरी, जागतिक नियामक वातावरण, जसे की अमेरिकेतील CFTC, बाजारातील गुंतागुंत आणि तंत्रज्ञानातील प्रगतीनुसार सतत बदलत असते. CME सारख्या एक्सचेंजेसनी लागू केलेले टक्केवारी-आधारित मार्जिन म्हणजे, किमती वाढल्या की आपोआप भांडवलाची आवश्यकता वाढते, ज्यामुळे तेजीच्या काळात लीव्हरेज्ड ट्रेडिंग महाग होऊ शकते.
अनिश्चिततेतील पुढील वाटचाल
सोन्या-चांदीच्या किमतीत नुकतीच घट झाली असली तरी, दीर्घकालीन अंदाज मात्र आशावादी आहेत. जेपी मॉर्गनच्या विश्लेषकांच्या मते, मध्यवर्ती बँकांची खरेदी आणि भू-राजकीय अनिश्चितता यामुळे २०26 च्या अखेरीस सोन्याची किंमत $6,300 प्रति औंसपर्यंत पोहोचू शकते. बँक ऑफ अमेरिकेने सोन्याचा अंदाज $135 ते $309 दरम्यान वर्तवला आहे, जो प्रामुख्याने सौर आणि इलेक्ट्रॉनिक्ससारख्या क्षेत्रांतील औद्योगिक मागणीमुळे वाढेल. भू-राजकीय तणाव कमी झाल्यास सुरक्षित गुंतवणुकीची मागणी कमी होऊ शकते, परंतु महागाईची चिंता आणि फेडरल रिझर्व्हचे धोरण यांसारख्या व्यापक आर्थिक घटकांमुळे सोन्या-चांदीच्या किमतींवर परिणाम होत राहील. MCX आणि NSE द्वारे मार्जिन कमी केल्याने बाजारात अधिक गुंतवणूकदार येण्याची शक्यता आहे, परंतु ट्रेडर्सनी हे लक्षात ठेवले पाहिजे की कमी प्रवेश खर्चामुळे लीव्हरेज्ड फ्युचर्स ट्रेडिंगमधील वाढलेली जोखीम कमी होत नाही, विशेषतः सध्याच्या अस्थिर जागतिक आर्थिक परिस्थितीत.