हीरे उद्योगात मोठे बदल! Lab-Grown Diamonds ची निर्यात नैसर्गिक हिऱ्यांपेक्षाही जास्त

भारतीय हिरे क्षेत्र सध्या एका मोठ्या स्थित्यंतरातून जात आहे. पहिल्यांदाच लॅब-ग्रोन डायमंड्स (LGDs) चे निर्यात प्रमाण नैसर्गिक पॉलिश केलेल्या हिऱ्यांच्या पुढे गेले आहे. FY26 मध्ये भारताने १८.८४ दशलक्ष कॅरेट लॅब-ग्रोन हिऱ्यांची निर्यात केली, तर नैसर्गिक हिऱ्यांचे प्रमाण १६.०० दशलक्ष कॅरेट इतके होते. हा आकडा दर्शवतो की ग्राहकांचा कल स्वस्त आणि टिकाऊ पर्यायांकडे वेगाने झुकत आहे.

निर्यातीच्या मूल्यावर परिणाम

नैसर्गिक हिऱ्यांच्या निर्यातीचे मूल्य $१२.१६ बिलियन पर्यंत घसरले आहे, जे FY22 मध्ये $२४ बिलियन च्या उच्चांकावर होते. रेटिंग एजन्सी ICRA ने FY27 साठी ६-८% वाढीचा अंदाज वर्तवला असला तरी, किमतीतील अस्थिरता आणि लॅब-ग्रोन हिऱ्यांशी असलेली तीव्र स्पर्धा पाहता बाजारातील चित्र चिंतेचे आहे. विशेष म्हणजे, लॅब-ग्रोन हिऱ्यांची किंमतही घसरून $७१ प्रति कॅरेट इतकी खाली आली आहे, ज्यामुळे खरेदीदार आता याकडे अधिक आकर्षित होत आहेत.

नियमन आणि पारदर्शकता (Regulatory Action)

ग्राहकांचा विश्वास टिकवून ठेवण्यासाठी जानेवारी २०२६ मध्ये भारतीय मानक ब्युरोने (BIS) IS १९४६९:२०२५ हे नवीन मानक लागू केले आहे. या नियमांमुळे नैसर्गिक आणि लॅब-ग्रोन हिऱ्यांमधील फरक स्पष्ट करणे अनिवार्य झाले आहे, जेणेकरून ग्राहकांची फसवणूक टळू शकेल.

लघु आणि मध्यम उद्योगांसमोरील आव्हाने

सुरत आणि मुंबईसारख्या केंद्रांमधील छोट्या युनिट्सवर सध्या दुहेरी संकट आहे. एका बाजूला निर्यातीचे मूल्य घटत आहे आणि दुसरीकडे लॅब-ग्रोन हिऱ्यांवर प्रक्रिया करण्यासाठी लागणारी नवीन तंत्रज्ञान खर्च पेलणे त्यांना कठीण जात आहे. अमेरिका आणि चीनसारख्या महत्त्वाच्या बाजारपेठांमधील अस्थिर मागणीमुळे या कंपन्यांवर मोठ्या प्रमाणात कर्जाचा भार वाढत असून, व्यवसायाचे स्वरूप न बदलल्यास त्यांना अस्तित्वाच्या लढाईला सामोरे जावे लागू शकते.