भारताची मौल्यवान धातू आयात: सोन्याची आवक घटली, चांदीचा पाऊस! व्यापार तूट वाढली

मौल्यवान धातूंच्या व्यापारातील भिन्नता

भारतातील मौल्यवान धातूंच्या आयातीचे आकडे एक धक्कादायक चित्र मांडत आहेत. चालू आर्थिक वर्षातील एप्रिल ते डिसेंबर २०२५ या काळात, सोन्याची आयात (Gold Import) व्हॉल्यूममध्ये घटली आहे, पण चांदीची आयात (Silver Import) मात्र अनेक पटींनी वाढली आहे. या आयात ट्रेंडमधील मोठ्या फरकामुळे देशाच्या व्यापार तुटीवर (Trade Deficit) मोठा दबाव आला आहे.

भाव वाढूनही सोन्याच्या आयातीत घट

एप्रिल ते डिसेंबर २०२५ या काळात, भारतातील सोन्याच्या आयातीचे प्रमाण तब्बल 18.29% ने घटून 522.38 टन झाले आहे. हे आश्चर्यकारक आहे कारण याच काळात सोन्याच्या सरासरी युनिट किमतीत 24.62% वाढ होऊन ती $94,554.33 प्रति किलो झाली, जी मागील वर्षी याच कालावधीत $75,873.08 प्रति किलो होती. यामुळे, सोन्याच्या आयातीचे एकूण मूल्य केवळ 1.83% नी वाढून $49.39 अब्ज झाले, जे मागील वर्षी $48.51 अब्ज होते. उच्च किमतींमुळे ग्राहक सोन्याची खरेदी टाळत असल्याचे किंवा पर्यायी मालमत्तांकडे वळत असल्याचे दिसून येते. गेल्या सहा वर्षांपासून सोन्याच्या आयातीचे मूल्य 76% वाढले आहे, तर व्हॉल्यूम 23% ने कमी झाला आहे.

औद्योगिक मागणीमुळे चांदीच्या आयातीत मोठी वाढ

याच्या अगदी उलट, चांदीच्या आयातीत प्रचंड वाढ झाली आहे. एप्रिल ते डिसेंबर २०२५ या काळात चांदीच्या आयातीचे एकूण मूल्य 128.95% नी वाढून $7.77 अब्ज झाले, जे मागील वर्षी $3.39 अब्ज होते. ही वाढ आयातीच्या प्रमाणात 56.07% नी वाढ आणि सरासरी युनिट किमतीत 46.69% नी वाढ होऊन $1,356.98 प्रति किलो होण्यामुळे झाली आहे. चांदीची मागणी वाढण्यामागे तिचे औद्योगिक महत्त्व आहे. सौर ऊर्जा, इलेक्ट्रॉनिक्स, इलेक्ट्रिक वाहने आणि वैद्यकीय उपकरणे यांसारख्या उद्योगांमध्ये चांदीचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होत आहे. यामुळे, सोन्याच्या तुलनेत चांदीला अधिक स्थिर मागणी मिळत आहे.

मौल्यवान धातूंच्या ओघामुळे व्यापार तूट वाढली

मौल्यवान धातूंच्या आयातीतील या भिन्नतेमुळे भारताच्या एकूण व्यापार तुटीत वाढ झाली आहे. एप्रिल ते डिसेंबर २०२५ या कालावधीत, देशाची व्यापार तूट $88.43 अब्ज वरून वाढून $96.58 अब्ज झाली आहे. जानेवारी २०२६ मध्येही आयात 18.77% नी वाढल्याने व्यापार तूट $10.38 अब्ज पर्यंत पोहोचली. विशेषतः जानेवारी २०२६ मध्ये सोन्याच्या आयातीतून $12.07 अब्ज इतकी मोठी रक्कम खर्च झाली, ज्यामुळे व्यापार असमतोल वाढला.

आर्थिक धोके आणि पुढील वाटचाल

सोन्या-चांदीच्या वाढत्या किमती आणि आयातीमुळे भारताच्या परकीय चलन साठ्यावर (Forex Reserves) आणि चालू खात्यावरील तुटीवर (Current Account Deficit) दबाव येत आहे. सोन्याची वाढलेली किंमत भौतिक मागणीला कमी करत असली तरी, औद्योगिक वापरासाठी चांदीची मागणी मजबूत राहण्याची अपेक्षा आहे. जागतिक भू-राजकीय तणावामुळे सोन्याकडे सुरक्षित गुंतवणुकीचा पर्याय म्हणून पाहिले जात आहे, ज्यामुळे त्याची मागणी टिकून राहील. मात्र, जास्त किमतींमुळे भारतातील दागिन्यांची आणि किरकोळ ग्राहकांची मागणी मर्यादित राहू शकते.