भारतात सोनं झालं महाग! आयात ड्युटी वाढल्याने जागतिक घसरणीला लगाम

भू-राजकीय तणाव आणि कच्च्या तेलाचा भडका

सोमवारी सोन्याच्या दरात थोडीशी विश्रांती पाहायला मिळाली. MCX गोल्ड फ्युचर्स ₹139 नी वाढून ₹1,58,686 प्रति १० ग्रॅमवर पोहोचले. पश्चिम आशियातील घडामोडींनंतर, युनायटेड अरब अमिरातीमधील एका अणुऊर्जा प्रकल्पावर झालेल्या ड्रोन हल्ल्याच्या वृत्तानंतर सोन्याच्या दरात ही स्थिरता आली. यामुळे मध्य पूर्वेतील पुरवठा विस्कळीत होण्याची भीती वाढली आहे, ज्यामुळे ब्रेंट क्रूड ऑईल (Brent Crude Oil) $111 प्रति बॅरलच्या वर गेले आहे आणि दोन आठवड्यांचा उच्चांक गाठला आहे. पारंपारिकपणे, अशा घटनांमुळे सोनं सुरक्षित गुंतवणूक (Safe-haven asset) म्हणून लोकप्रिय होते, पण सध्या बाजारात अनेक गुंतागुंतीचे घटक कार्यरत आहेत.

हॉर्मुझ सामुद्रधुनीभोवतीची अनिश्चितता, जो एक महत्त्वाचा जागतिक तेल मार्ग आहे, या चिंतांना अधिक वाढवते आणि ब्रेंट क्रूडच्या दरात मागील महिन्यात 16% पेक्षा जास्त वाढ होण्यास कारणीभूत ठरते. साधारणपणे, तेलाच्या वाढत्या किमती महागाई वाढण्याची भीती निर्माण करतात, जी सोन्यासाठी सकारात्मक असते, पण सध्या इतर महत्त्वाचे घटक सोन्याच्या दरावर प्रभाव टाकत आहेत.

व्याजदर वाढीचा तिढा: डॉलरची मजबूती विरुद्ध सोन्याचे आकर्षण

सध्या बाजारातील गुंतवणूकदार सातत्याने वाढत असलेल्या व्याजदरांवर लक्ष केंद्रित करत आहेत. अमेरिकेतील अनपेक्षितपणे मजबूत उत्पादन क्षेत्राच्या आकडेवारीसारख्या ताज्या आर्थिक डेटामुळे, अमेरिकेची फेडरल रिझर्व्ह (US Federal Reserve) व्याजदर वाढलेली ठेवेल किंवा वर्षाच्या उत्तरार्धात आणखी एक वाढ करण्याचा विचार करेल, अशी अपेक्षा वाढली आहे. या शक्यतेमुळे आणि डॉलर इंडेक्स (DXY) 99.3311 या सहा आठवड्यांच्या उच्चांकावर पोहोचल्यामुळे सोन्यावर दबाव येत आहे. मजबूत डॉलर आणि वाढलेले अमेरिकन ट्रेझरी यील्ड्स (4.63%), ज्यामुळे सोन्याऐवजी व्याज-उत्पन्न देणाऱ्या मालमत्ता अधिक आकर्षक वाटू लागतात. या कारणांमुळे आंतरराष्ट्रीय सोन्याचे दर एका महिन्याच्या नीचांकी पातळीवर घसरले आहेत.

भारतातील सोन्याचा प्रीमियम: ड्युटी वाढीमुळे निर्माण झालेली भिन्नता

जागतिक स्तरावर कमकुवत कल आणि अमेरिकन ट्रेझरी यील्ड्स वाढलेले असूनही, MCX वरील सोन्याचे दर मजबूत स्थितीत आहेत. याचे मुख्य कारण म्हणजे भारताने 13 मे 2026 रोजी सोन्यावरील आयात ड्युटी 6% वरून 15% पर्यंत दुप्पट करण्याचा घेतलेला निर्णय. रुपयाला आधार देण्यासाठी आणि डॉलरचा बहिर्वाह रोखण्यासाठी उचललेल्या या महत्त्वाच्या पावलामुळे भारतात सोन्याची आयात करणे अधिक महाग झाले आहे. परिणामी, देशांतर्गत सोन्याचे दर आंतरराष्ट्रीय दरांपेक्षा लक्षणीय प्रीमियमवर व्यवहार करत आहेत, ज्यामुळे MCX गोल्ड आंतरराष्ट्रीय दरांतील मोठ्या घसरणीपासून सुरक्षित राहिला आहे. देशांतर्गत पुरवठा कमी असल्याने या प्रीमियमला आणखी समर्थन मिळत आहे. या ड्युटी वाढीमुळे सध्याच्या दराने आयातीचा खर्च प्रति औंस (ounce) अंदाजे $704 ने वाढेल. विश्लेषकांच्या मते, यामुळे अल्पावधित मागणी कमी होऊ शकते, परंतु मागील ड्युटी वाढींच्या अनुभवानुसार, मागणी पूर्णपणे कमी होण्याऐवजी खरेदी पुढे ढकलली जाते किंवा अनधिकृत मार्गांचा अवलंब केला जातो.

विश्लेषकांचे अंदाज: अस्थिरतेत सावध आशावाद

पुढे पाहता, विश्लेषकांना 2026 मध्ये सोन्याच्या दरांबाबत वेगवेगळे अंदाज आहेत. तथापि, बहुतेक विश्लेषक सावध आशावादी आहेत. J.P. Morgan आणि Goldman Sachs सारख्या प्रमुख वित्तीय संस्थांनी 2026 च्या अखेरीस सोन्याचे दर सरासरी $4,900 ते $5,400 प्रति औंस राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे. मास्टर कॅपिटल सर्व्हिसेस लिमिटेडचे ​​मुख्य संशोधन अधिकारी डॉ. रवी सिंग यांच्या मते, MCX गोल्ड फ्युचर्समध्ये तांत्रिक पुलबॅक (technical pullback) दिसत असला तरी, एकूण कल सकारात्मक आहे, ज्यामध्ये उच्चांक आणि उच्च नीचांक (higher highs and higher lows) तयार होत आहेत. त्यांना MCX गोल्डसाठी तात्काळ सपोर्ट ₹1,57,100 आणि रेझिस्टन्स ₹1,61,000 वर दिसतो. इतर अंदाजानुसार, जर मॅक्रो परिस्थिती अशीच कायम राहिली, तर मध्यवर्ती बँका आणि गुंतवणूकदारांकडून असलेल्या संरचनात्मक मागणीमुळे (structural demand) सोनं $5,000/oz पर्यंत पोहोचू शकते. वर्ल्ड बँकेने 2026 मध्ये मौल्यवान धातूंच्या किमतीत 42% ची मोठी वाढ होण्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे.

बेअर केस (Bear Case): संरचनात्मक अडथळे आणि बदलती मागणी

मात्र, जोखीम कायम आहे. सातत्याने उच्च व्याजदर सोन्याच्या आकर्षणासाठी एक आव्हान आहे, कारण व्याज-उत्पन्न देणारी मालमत्ता अधिक आकर्षक बनल्याने गुंतवणूकदार सोन्यातून या मालमत्तांमध्ये पैसे हलवू शकतात. मजबूत अमेरिकन डॉलर देखील सोन्यावर दबाव आणू शकतो. याव्यतिरिक्त, चांदीची कामगिरी, जी ऐतिहासिकदृष्ट्या सोन्या-चांदीच्या टोकाच्या गुणोत्तरावर (gold-to-silver ratios) व्यवहार करत आहे, यामुळे परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची होते. चांदीची दुहेरी औद्योगिक आणि मौद्रिक मागणी, तिच्या उच्च अस्थिरतेसह, टक्केवारीनुसार सोन्यापेक्षा जास्त चांगली कामगिरी करू शकते, ज्यामुळे पिवळ्या धातूकडून गुंतवणूक चांदीकडे वळू शकते. ऊर्जा बाजारावर भू-राजकीय जोखमींचा सततचा परिणाम, जो सामान्यतः सोन्यासाठी तेजीचा असतो, तो सध्या व्याजदर वाढीच्या अपेक्षांमुळे झाकोळला गेला आहे, ज्यामुळे सुरक्षित मालमत्तांसाठी आव्हानात्मक वातावरण निर्माण झाले आहे. काही विश्लेषकांचे मत आहे की, जरी सोनं त्याच्या 200 दिवसांच्या मुव्हिंग ॲव्हरेजच्या (moving average) वर टिकून असले तरी, $4,500 च्या खाली जाणे हे बेअरिश ट्रेंड (bearish trend) सुरू राहण्याचे संकेत देऊ शकते.