भारतात सोन्याची मागणी: फिजिकल गोल्डने ईटीएफला मागे टाकले! कारणे आणि विश्लेषण

भारतीयांना फिजिकल सोनं का आवडतं?

भारतात सोनं हे केवळ एक धातू नसून ते संस्कृती, सुरक्षितता आणि परंपरेचा अविभाज्य भाग आहे. यामुळेच, गोल्ड ईटीएफ (Gold ETF) सारख्या आधुनिक डिजिटल पर्यायांपेक्षा प्रत्यक्ष फिजिकल सोन्याला (Gold Bars and Coins) अधिक पसंती दिली जात आहे. Q1 2026 मध्ये 62 टन सोन्याची प्रत्यक्ष खरेदी झाली, तर गोल्ड ईटीएफमध्ये केवळ 20 टन गुंतवणूक झाली. गुंतवणूकदारांना फिजिकल सोन्यामध्ये एक वेगळी सुरक्षितता आणि मानसिक आराम मिळतो, जरी यासाठी जास्त पैसे मोजावे लागतात.

प्रत्यक्ष सोन्याची महागात पडणारी किंमत

फिजिकल सोनं खरेदी करणं हे ईटीएफच्या तुलनेत अधिक खर्चिक ठरतं. बाजारातील किमतीपेक्षा 2% ते 10% पर्यंत जास्त प्रीमियम भरावा लागतो, विशेषतः लहान बार आणि कॉईन्ससाठी. गोल्ड कॉईन्सवर तर 8% ते 16% पर्यंत अतिरिक्त मिंटिंग फी (minting fee) लागू शकते. यावर 3% जीएसटी (GST) वेगळा. याशिवाय, सोनं सुरक्षित ठेवण्यासाठी लॉकर किंवा विमा यांसारखे चालू खर्च (ongoing costs) येतात. सोनं विकतानाही ग्राहकांना बाजारापेक्षा कमी दराने व्यवहार करावा लागतो. याउलट, गोल्ड ईटीएफ (Gold ETF) मध्ये केवळ 0.5% ते 1.13% पर्यंत वार्षिक व्यवस्थापन शुल्क (expense ratio) असते, ज्यामुळे ते अधिक किफायतशीर ठरतात.

बाजारातील बदल आणि सांस्कृतिक मुळे

गेल्या वर्षभरात सोन्याने 59.2% चा दमदार परतावा दिला आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांचा कल सोन्याकडे वाढला आहे. Q1 2026 मध्ये, विशेषतः जानेवारी महिन्यात, गोल्ड ईटीएफमध्ये 80% इनफ्लो (inflow) दिसून आला. हे दर्शवते की काही गुंतवणूकदार अधिक कार्यक्षम आणि सोप्या मार्गांना प्राधान्य देत आहेत. गोल्ड फंड्सचे व्यवस्थापनावरील एकूण मालमत्ता (AUM) मार्च 2026 पर्यंत ₹1.71 लाख कोटी पर्यंत वाढली. बीआयएस हॉलमार्किंग (BIS hallmarking) सारख्या नियमांमुळे ग्राहकांचा विश्वास वाढत आहे. अर्थसंकल्प 2026 मध्ये सोन्यावरील आयात शुल्क 5% पर्यंत कमी करण्यात आले असले तरी, याचा थेट परिणाम सामान्य ग्राहकांच्या फिजिकल गोल्ड विरुद्ध ईटीएफ गुंतवणुकीच्या खर्चावर फारसा होणार नाही.

सोन्याच्या गुंतवणुकीचे भविष्य

सध्या फिजिकल सोन्याची मागणी कायम असली तरी, भविष्यात ईटीएफ (ETFs) आणि सॉव्हरिन गोल्ड बॉण्ड्स (Sovereign Gold Bonds) सारख्या डिजिटल गुंतवणुकीकडे हळूहळू कल वाढण्याची शक्यता आहे. भू-राजकीय तणाव (geopolitical risks), वाढती महागाई आणि सोन्याचे उच्च दर हे गुंतवणूक वाढण्यास मदत करतील. जरी दागिन्यांची मागणी किमतींमुळे थोडी कमी झाली तरी, एकूण खर्च (spending) टिकून राहू शकतो. जसजसे भारतीय गुंतवणूकदार डिजिटल उत्पादनांना अधिक स्वीकारू लागतील, तसतसे अधिक कार्यक्षम गुंतवणुकीच्या मार्गांकडे कल वाढण्याची शक्यता आहे. तरीही, भारतीय संस्कृतीत असलेल्या विशेष स्थानामुळे, पुढील काही वर्षांसाठी फिजिकल सोनं हा भारतीय गुंतवणुकीचा एक महत्त्वाचा भाग राहील.