ईथेनॉलचे लक्ष्य शेतकऱ्यांसाठी ठरले घातक! मक्याचे भाव कोसळले, उत्पादक मालामाल

ईथेनॉल उत्पादक मालामाल, शेतकरी मात्र तोट्यात

देशात ईथेनॉल उत्पादनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी मक्याचे उत्पादन 43.4 दशलक्ष टन (43.4 million tonnes) पर्यंत वाढले असले तरी, शेतकरी मात्र बाजारभावातील घसरणीमुळे त्रस्त आहेत. सरकारी किमान आधारभूत किंमत (MSP) ₹2,400 प्रति क्विंटल असूनही, शेवटी शेतकऱ्याला सरासरी ₹1,766 प्रति क्विंटल इतकाच भाव मिळत आहे. याउलट, ईथेनॉल उत्पादकांना मात्र प्रति लिटर ₹71.86 चा निश्चित भाव मिळत असल्याने, ते कच्चा माल ₹600 ते ₹700 प्रति क्विंटलने कमी दरात खरेदी करूनही मोठा नफा कमावत आहेत.

आयातीचा आणि पिकांच्या वळवण्याचा दबाव

आर्थिक वर्ष 2024-25 मध्ये भारताने 1.07 दशलक्ष टन (1.07 million tonnes) मक्याची आयात केली. या आयातीमुळे स्थानिक बाजारपेठेतील दरांवर दबाव वाढला आहे. तसेच, सरकारी साठ्यातील तांदूळ ईथेनॉल उत्पादनासाठी वापरण्याची परवानगी दिल्याने, मक्याची मागणी कमी झाली आहे. पोल्ट्री उद्योगातून मक्याला मागणी असली तरी, ईथेनॉल क्षेत्राला मिळणाऱ्या निश्चित भावामुळे बाजारातील समीकरणे पूर्णपणे बिघडली आहेत.

धोरणात्मक त्रुटींमुळे शेतकरी संकटात

ऊर्जा सुरक्षा आणि पर्यावरणीय उद्दिष्ट्ये साध्य करण्यासाठी ईथेनॉल मिश्रणाचे धोरण राबवले जात असले तरी, त्यात अनेक धोरणात्मक त्रुटी आहेत. सरकारने मक्याचे उत्पादन वाढवण्यास प्रोत्साहन दिले, परंतु पुरेशी खरेदी यंत्रणा आणि एमएसपीची अंमलबजावणी न केल्यामुळे शेतकरी पूर्णपणे बाजारपेठेच्या अस्थिरतेत ढकलले गेले आहेत. ईथेनॉल उत्पादकांसाठी निश्चित दर असताना, मका उत्पादक मात्र पूर्णपणे बाजारपेठेतील चढ-उतारांना आणि आयातीला सामोरे जात आहेत. यामुळे, देशांतर्गत उत्पादन वाढूनही शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती सुधारत नाहीये, उलट त्यांना फसवल्याची भावना येत आहे. याचा परिणाम म्हणून, शेतकऱ्यांचा नफा घटत असून, भविष्यात ते मका लागवडीपासून परावृत्त होऊ शकतात, ज्यामुळे अन्न आणि पशुखाद्याच्या पुरवठ्यावर परिणाम होऊ शकतो. तसेच, भारताला औद्योगिक वापरासाठी अधिक आयातीवर अवलंबून राहावे लागू शकते.