Whalesbook
भारतातील हिरा उद्योग सध्या 60 वर्षांतील सर्वात मोठ्या आणि दीर्घकालीन मंदीचा सामना करत आहे. श्री रामकृष्णा एक्सपोर्ट्स प्रा. लि. (SRK) चे फाउंडर-चेअरमन एमिरिटस आणि राज्यसभेचे खासदार गोविंद ढोलकिया यांनी याला एक अभूतपूर्व बदल म्हटले आहे. लॅब-ग्रोन डायमंड्सच्या (Lab-Grown Diamonds) वाढत्या प्रभावामुळे हा उद्योग संकटात सापडला आहे. ढोलकिया सांगतात की, ' 60 वर्षे यशस्वीपणे चाललेला व्यवसाय आज थंडावला आहे. ही पहिलीच वेळ आहे की ही मंदी चार वर्षांहून अधिक काळ टिकली आहे.' यापूर्वी अशा मंदी दोन ते चार महिन्यांत संपत असत.
जेम अँड ज्वेलरी एक्सपोर्ट प्रमोशन कौन्सिल (GJEPC) च्या आकडेवारीनुसार, कट आणि पॉलिश्ड हिऱ्यांची निर्यात FY26 मध्ये ₹12.16 अब्ज पर्यंत खाली आली आहे, जी FY22 मधील ₹24.24 अब्ज च्या उच्चांकापेक्षा जवळपास 50% कमी आहे. मागील आर्थिक वर्षात निर्यात 8.52% ने घटली, तर हिऱ्यांचे प्रमाण 3.85% ने कमी होऊन 160.04 लाख कॅरेट झाले.
ढोलकिया यांच्या मते, जेव्हा लॅब-ग्रोन डायमंड्स बाजारात आले, तेव्हा नैसर्गिक हिरे खरेदी करणारे ग्राहक गोंधळून गेले. 'क्लायंट्सना प्रश्न पडला की नैसर्गिक हिरे खरेदी करत राहावे की लॅब-ग्रोनकडे वळावे?' यामुळे मागणी कमी झाली आणि पुरवठा कायम राहिल्याने नैसर्गिक हिऱ्यांच्या किमतीत मोठी घसरण झाली. त्यांनी असेही सांगितले की, सुरुवातीला काही लॅब-ग्रोन हिऱ्यांना नैसर्गिक म्हणून चुकीचे लेबल लावले गेले, ज्यावर 62 वर्षांचा अनुभव असलेले ढोलकिया तीव्र शब्दांत टीका करतात. तरीही, ते लॅब-ग्रोन हिऱ्यांकडे केवळ धोका म्हणून नाही, तर बाजार विस्तारण्याची संधी म्हणून पाहतात.
ईराण युद्धासारख्या जागतिक अनिश्चितता असतानाही, ढोलकिया हळूहळू सुधारणा होण्याची आशा व्यक्त करत आहेत. 'ही मंदी जास्त काळ टिकणार नाही,' असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. नैसर्गिक आणि लॅब-ग्रोन हिऱ्यांमधील फरक आता अधिक स्पष्ट होत असल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे. 'माझ्या मुलीच्या लग्नासाठी मी लॅब-ग्रोन हिरा घेईन की खरा हिरा?' असा प्रश्न उपस्थित करत त्यांनी ग्राहक निवडीवर भर दिला. बाजारात स्थैर्य येण्याचे प्राथमिक संकेत दिसत आहेत. 3 ते 5 कॅरेट वजनाच्या हिऱ्यांच्या किमतीत 10% वाढ झाली आहे. हा उद्योग अजूनही मोठ्या संख्येने रोजगार देतो, जिथे उच्च माध्यमिक शिक्षण घेतलेल्यांना दरमहा ₹50,000 ते ₹2 लाख पर्यंत पगार मिळतो.