देशात FCI कडे तांदळाचा प्रचंड साठा उपलब्ध असूनही प्रिमियम तांदळाच्या किमती गगनाला भिडल्या आहेत. सरकारी साठ्यातील तांदूळ हा मुख्यत्वे स्वस्त धान्य योजनेसाठी असल्याने, बाजारातील प्रिमियम वाणांचा तुटवडा निर्माण झाला आहे.
सरकारी गोदामे धान्याने भरलेली असतानाही किरकोळ बाजारात मात्र किमती कमी होण्याचे नाव घेत नाहीत. भारतीय अन्न महामंडळाच्या (FCI) रेकॉर्ड इन्व्हेंटरी आणि बाजारातील वाढते दर यांच्यात मोठी दरी निर्माण झाली आहे. या परिस्थितीमागील मुख्य कारण म्हणजे सरकारी साठ्यातील तांदूळ आणि ग्राहकांना हव्या असलेल्या तांदळाच्या वाणांमधील फरक.
सरकारी धोरण आणि बाजाराचे वास्तव
FCI प्रामुख्याने सार्वजनिक वितरण प्रणाली (PDS) अंतर्गत स्वस्त दरात धान्य पुरवण्यासाठी साठा करते, ज्यामध्ये प्रामुख्याने सामान्य दर्जाच्या तांदळाचा समावेश असतो. मात्र, बाजारात ज्या प्रिमियम आणि सुगंधी तांदळाला मोठी मागणी आहे, त्यांचा पुरवठा अत्यंत मर्यादित आहे. त्यामुळे सरकारचा मोठा साठा बाजारातील किमतींवर नियंत्रण ठेवण्यास अपयशी ठरत आहे.
हवामानाचा फटका
'एल निनो'सारख्या हवामान बदलांचा शेतीवर मोठा परिणाम झाला आहे. विशेषतः प्रिमियम वाणांच्या उत्पादनासाठी हवामानाची स्थिती स्थिर असणे आवश्यक असते, परंतु अनिश्चित पावसामुळे पिकांच्या चक्रात बिघाड झाला आहे. भविष्यातील तुटवड्याच्या भीतीने शेतकरी आणि व्यापाऱ्यांनी साठा करून ठेवल्याने किमतींवर सतत दबाव कायम आहे.
निर्यातदार आणि FMCG कंपन्यांसमोर संकट
बिगर-बासमती तांदळाच्या निर्यातीवर सरकारने लादलेल्या निर्बंधांमुळे निर्यातदारांचे गणित बिघडले आहे. आंतरराष्ट्रीय करारांची पूर्तता करताना कंपन्यांना नफा कमी आणि खर्च जास्त अशी कसरत करावी लागत आहे. सध्याच्या घडीला शेती आणि FMCG क्षेत्रातील गुंतवणूकदारांसाठी आगामी हंगामी पीक आकडेवारी आणि ग्राहक व्यवहार मंत्रालयाचे धोरणात्मक निर्णय अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत.