भारतातील तांदूळ निर्यात दरात सलग तिसऱ्या आठवड्यात वाढ झाली आहे. ५% ब्रोकन बासमती तांदळाचा दर $352-$357 प्रति टन पर्यंत पोहोचला आहे. सरकारच्या विक्रीसाठीच्या राखीव किमती वाढल्याने आणि मान्सूनच्या विलंबाने पेरणी उशिरा झाल्याने हे घडत आहे.
तांदूळ निर्यातीत दरवाढ कायम
भारतातील तांदूळ निर्यात दरात सलग तीन आठवडे वाढ दिसून येत आहे. ५% ब्रोकन बासमती तांदळाचा दर आता $352 ते $357 प्रति टन झाला आहे, जो मागील आठवड्यातील $348 ते $352 च्या तुलनेत वाढ आहे. याचबरोबर, ५% ब्रोकन पांढऱ्या तांदळाचा दर $353 ते $357 प्रति टन याच श्रेणीत व्यवहार करत आहे. पुरवठ्यातील तणाव वाढल्याचे यातून स्पष्ट होते.
सरकारी धोरणे आणि पेरणीचा विलंबी परिणाम
सध्याच्या किंमत वाढीमागे सरकारचा ओपन मार्केट सेल स्कीम (Open Market Sale Scheme) अंतर्गत विक्रीसाठी राखीव किमती वाढवण्याचा निर्णय कारणीभूत आहे. यामुळे बाजारातील किमान दर वाढले आहेत. या धोरणाचा उद्देश देशांतर्गत पुरवठा आणि मागणी यांचा समतोल साधणे हा आहे, परंतु यामुळे निर्यातीचा खर्च वाढला आहे.
यासोबतच, हवामानाचाही मोठा परिणाम होत आहे. मान्सूनच्या प्रगतीवर कृषी क्षेत्राचे आरोग्य अवलंबून असते, पण सध्या उशिरा पेरणी झालेल्या भाताचे क्षेत्रफळ मागील वर्षाच्या तुलनेत कमी आहे. १० जुलैपर्यंत शेतकऱ्यांनी सुमारे 11.5 दशलक्ष हेक्टर क्षेत्रावर पेरणी केली आहे, जी मागील वर्षी याच काळात 12.6 दशलक्ष हेक्टर होती. मान्सूनचा अनियमित पाऊस आणि पेरणीतील हा विलंब आगामी हंगामातील एकूण उत्पादनाबद्दल अनिश्चितता निर्माण करत आहे.
प्रादेशिक बाजारातील परिस्थिती
जागतिक स्तरावर, थायलंडमध्ये ५% ब्रोकन तांदळाचा दर $445-$450 प्रति टन आहे, तर व्हिएतनाममध्येही दर स्थिर आहेत. फिलिपिन्सने आयात थांबवल्यामुळे थायलंडच्या दरात थोडी घट झाली आहे. भारत अजूनही या प्रमुख निर्यातदारांपेक्षा स्वस्त दरात तांदूळ विकत आहे, परंतु दरातील ही तफावत कमी होत चालली आहे.
भविष्यातील धोके आणि लक्ष ठेवण्यासारखे मुद्दे
गुंतवणूकदारांनी लक्षात ठेवावे की तांदळाचा बाजार हवामानावर खूप अवलंबून असतो. बांगलादेशात आलेल्या पुरामुळे शेतीचे नुकसान झाले आहे, जे या प्रदेशातील पुरवठ्यात अचानक अडथळे येण्याची शक्यता दर्शवते. भारतासाठी, येत्या काही आठवड्यात पेरणीच्या प्रगतीवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल. तसेच, सरकारी धोरणांमधील बदल (उदा. ओपन मार्केट सेल स्कीम किंवा निर्यात धोरण) दरातील अस्थिरता आणि कृषी व्यापार क्षेत्रातील कंपन्यांच्या नफ्यावर परिणाम करू शकतात.