Whalesbook
लीड (Lead) हा एक महत्त्वाचा धातू आहे, जो वाहनांच्या बॅटरीपासून ते औद्योगिक उपकरणांपर्यंत अनेक ठिकाणी वापरला जातो. इलेक्ट्रिक वाहनांच्या (EV) वाढत्या मागणीमुळे लीडची गरज आणखी वाढली आहे, विशेषतः बॅटरीसाठी. याशिवाय, संरक्षण आणि रेडिएशन शील्डिंगमध्येही याचा वापर होतो. झिंक, चांदी आणि तांबे यांसारख्या धातूंच्या खाणकामाशी लीडचा पुरवठा जोडलेला असल्याने त्याच्या किमतींवरही परिणाम होतो. यामुळे, भारतीय लीड रिसायक्लिंग क्षेत्रासाठी विकासाची मोठी संधी निर्माण झाली आहे.
भारतातील वेगाने वाढणारे इलेक्ट्रिक वाहन (EV) मार्केट हे लीडच्या मागणीमागील मुख्य कारण आहे. अंदाजानुसार, भारतातील EV बॅटरी मार्केट 2025 मधील 17.7 GWh वरून 2032 पर्यंत 256.3 GWh पर्यंत पोहोचू शकते. यासाठी मोठ्या प्रमाणात बॅटरी उत्पादन आणि पर्यायाने लीडचा पुरवठा आवश्यक असेल. याबरोबरच, बॅटरी रिसायक्लिंग उद्योगही वेगाने वाढत आहे. 2025 मध्ये USD 297.6 दशलक्ष असलेले हे मार्केट 2032 पर्यंत USD 557.1 दशलक्ष पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे, जो 9.4% च्या CAGR दराने वाढत आहे. सरकारच्या 'एक्स्टेंडेड प्रोड्युसर रिस्पॉन्सिबिलिटी' (EPR) आणि 'बॅटरी वेस्ट मॅनेजमेंट रूल्स' सारख्या नियमांमुळे व्यवस्थित रिसायकल करणाऱ्या कंपन्यांना फायदा होत आहे. भारतीय लीड मार्केट अंदाजे 5% CAGR दराने वाढेल अशी अपेक्षा आहे, ज्यात सेकंडरी लीड सेगमेंटचा मोठा वाटा असेल.
Gravita India ही लीड रिसायक्लिंग क्षेत्रातील एक मोठी कंपनी आहे. कंपनीच्या एकूण महसुलापैकी 88% पेक्षा जास्त वाटा लीड व्यवसायाचा आहे. Gravita India ची सध्याची लीड उत्पादन क्षमता अंदाजे 236,559 MTPA आहे, जी FY28 पर्यंत ₹15 अब्ज भांडवली खर्चाद्वारे 700,000 MTPA पर्यंत वाढवण्याची त्यांची योजना आहे. कंपनी आता रिफाईंड लीड आणि विशेष उत्पादनांकडे अधिक लक्ष देत आहे, तसेच लिथियम-आयन बॅटरी, प्लास्टिक आणि रबर यांसारख्या नवीन रिसायक्लिंग सेगमेंटमध्येही प्रवेश करत आहे. फेब्रुवारी 2026 च्या सुरुवातीला, Gravita India चे मार्केट कॅप अंदाजे ₹11,800 कोटी होते आणि तिचा P/E रेशो 30-39x च्या दरम्यान होता, जो बाजारातील मजबूत अपेक्षा दर्शवतो.
Pondy Oxides and Chemicals (POCL) देखील लीड रिसायक्लिंगमधील एक महत्त्वाचा खेळाडू आहे. कंपनीची तयार उत्पादनांची क्षमता अंदाजे 132,000 MTPA आहे, जी नवीन क्षमतेनंतर 204,000 MTPA पर्यंत वाढू शकते. POCL ने व्हॅल्यू-एडेड उत्पादनांवर अधिक लक्ष केंद्रित केले आहे, ज्याद्वारे लीड सेगमेंटच्या महसुलातील 70% हिस्सा मिळवण्याचे त्यांचे उद्दिष्ट आहे. कंपनी निर्यातीवरही भर देत आहे. POCL ने लीड विस्तार प्रकल्पाचा दुसरा टप्पा सुरू केला असून कॉपर रिसायक्लिंग क्षमता दुप्पट करत आहे. तसेच, ते लिथियम-आयन बॅटरी रिसायक्लिंग आणि ई-वेस्ट क्षेत्रातही प्रवेश करत आहेत. जानेवारी 2026 च्या शेवटी, POCL चे मार्केट कॅप अंदाजे ₹3,600-₹3,800 कोटी होते आणि P/E रेशो साधारणपणे 31x ते 43x च्या दरम्यान होता.
Nile Limited ची एकत्रित लीड उत्पादन क्षमता अंदाजे 107,000 टन प्रति वर्ष आहे. ही कंपनी प्रामुख्याने बॅटरी उद्योगासाठी शुद्ध लीड आणि लीड अलॉयवर लक्ष केंद्रित करते, परंतु Nile लिथियम-आयन बॅटरी रिसायक्लिंगमध्येही प्रवेश करत आहे, ज्याचे मोठे टप्पे FY26 आणि FY27 दरम्यान सुरू होण्याची अपेक्षा आहे. विशेष म्हणजे, Nile च्या शेअरचा P/E रेशो 2026 च्या सुरुवातीला 7.5x ते 10x च्या दरम्यान होता, जो तिच्या प्रतिस्पर्धकांच्या तुलनेत स्वस्त वाटतो. फेब्रुवारी 2026 च्या सुरुवातीला, Nile चे मार्केट कॅप अंदाजे ₹441-₹464 कोटी होते.
ग्लोबल लीड-ऍसिड बॅटरी मार्केट 2025 मधील अंदाजित $49.37 अब्ज वरून 2030 पर्यंत $61.23 अब्ज पर्यंत वाढण्याची अपेक्षा आहे. वाढती ऑटोमोटिव्ह मागणी, कठोर उत्सर्जन नियम आणि EV व हायब्रिड वाहनांचा सतत वापर यामुळे ही वाढ शक्य आहे. या सकारात्मक औद्योगिक दृष्टिकोनमुळे लीड आणि लीड-आधारित उत्पादनांची मागणी कायम राहील. Gravita India आपल्या आक्रमक विस्ताराने आणि नवीन कचरा प्रवाहातील वैविध्यपूर्णतेमुळे, तसेच POCL आपल्या वाढलेल्या क्षमतेने आणि व्हॅल्यू-एडेड उत्पादनांवर लक्ष केंद्रित केल्यामुळे चांगल्या स्थितीत आहेत. Nile Limited चे लिथियम-आयन बॅटरी रिसायक्लिंगमधील आगमन आणि तिचे सध्याचे व्हॅल्यूएशन एक आकर्षक संधी दर्शवते. एकूणच, सर्क्युलर इकॉनॉमीकडे (circular economy) वाढता कल आणि रिसायक्लिंग कार्यक्षमतेत वाढ यामुळे या भारतीय लीड रिसायक्लिंग कंपन्यांचे भविष्य उज्ज्वल दिसत आहे.