Whalesbook
निर्यातीला नवी झळाळी: आकडे काय सांगतात?
या वर्षी भारतीय चहा निर्यातीचे मूल्य १८.४% ने वाढून ₹८,४८८.४३ कोटी पर्यंत पोहोचले आहे, जे मागील वर्षी ₹७,१६७.४१ कोटी होते. हे आकडेवारी चहा उद्योगासाठी एक मोठा मैलाचा दगड ठरली आहे. विशेष म्हणजे, निर्यातदारांना आता प्रति किलो सरासरी ₹३०० पेक्षा जास्त दर मिळत आहे, जो मागील वर्षाच्या तुलनेत ८.१% नी अधिक आहे. जागतिक स्तरावर भारतीय रुपयाचे अवमूल्यन हे यामागील प्रमुख कारण ठरले, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात भारतीय चहा अधिक स्वस्त आणि स्पर्धात्मक बनला. डॉलरमध्ये बोलायचं झाल्यास, प्रति किलो सरासरी किंमत $३.४० वरून $३.३४ पर्यंत वाढली आहे. यातून प्रीमियम (Premium) चहा उत्पादनांकडे वाढलेला कल दिसून येतो.
प्रादेशिक कामगिरीत तफावत
यंदाच्या निर्यातीत प्रादेशिक पातळीवर कामगिरीत मोठी तफावत दिसून आली. उत्तर भारताने (आसाम आणि पश्चिम बंगाल) मात्र जबरदस्त उसळी घेतली. इराक आणि इराणसारख्या देशांकडून आलेल्या मागणीमुळे ऑर्थोडॉक्स (Orthodox) चहाच्या निर्यातीचे प्रमाण २२.९१% नी वाढून १९१.११ दशलक्ष किलो झाले. याउलट, दक्षिण भारताने (मुख्यतः सीटीसी CTC व्हरायटी) ११.३९% नी घट नोंदवली, जिथे निर्यात ८९.२९ दशलक्ष किलो पर्यंत खाली आली. असे असले तरी, दक्षिण भारतीय चहा निर्यातीला मागील वर्षाच्या तुलनेत चांगला भाव मिळाल्याचे वृत्त आहे.
जागतिक बाजारपेठ आणि आव्हाने
जागतिक चहा निर्यातदारांमध्ये भारताचे स्थान अजूनही मजबूत आहे. २०२४ मध्ये, भारत मूल्यवर्धनाच्या (Value) बाबतीत चीन, श्रीलंका आणि केनियानंतर चौथ्या क्रमांकावर होता. भारताची अंदाजित निर्यात २८०.४ दशलक्ष किलो पर्यंत पोहोचली आहे, जी मागील वर्षापेक्षा ९.५% जास्त आहे. भारत सरकार २०२५ मध्ये निर्यातीचे मूल्य १ अब्ज डॉलर पर्यंत नेण्याचे लक्ष्य ठेवत आहे. विशेष, सस्टेनेबल (Sustainable) आणि रेडी-टू-ड्रिंक (RTD) उत्पादनांची मागणी वाढत आहे. मात्र, युरोपियन युनियन (EU) कडून कीटकनाशकांच्या अवशेषांवर (Pesticide Residue Levels - MRLs) कडक नियम लागू केले जात आहेत, जे भारतासारख्या विकसनशील देशांच्या निर्यातीसाठी मोठे आव्हान ठरू शकते.
निकृष्ट चहाची आयात आणि नवीन नियम
भारतात निकृष्ट दर्जाच्या चहाची वाढती आयात हे एक गंभीर आव्हान बनले आहे. केनिया, नेपाळ, व्हिएतनाम आणि इराणसारख्या देशांतून येणारा हा चहा कधीकधी देशांतर्गत मालात मिसळून 'प्रीमियम इंडियन टी' म्हणून निर्यात केला जात आहे. या आयात-निर्यातीमुळे खऱ्या भारतीय चहाच्या भावावर परिणाम होत आहे आणि देशाची प्रतिमाही मलिन होत आहे. यावर उपाय म्हणून, भारतीय चहा मंडळ (Tea Board of India) आयात प्रक्रियेत कडक बदल करत आहे. आता आयातदारांना आगाऊ अर्ज करावा लागणार असून, बंदरांवर मालाची चाचणी (Sampling) आणि प्रयोगशाळेतील तपासणी (Lab Testing) अनिवार्य असेल. आयात केलेला चहा क्लिअर होण्यापूर्वी तो निश्चित वेअरहाऊसमध्ये (Warehouse) ठेवावा लागेल.
भविष्यातील वाटचाल
भारतीय चहा उद्योगाला निर्यातीतून भरीव वाढीची अपेक्षा आहे. २०२५ ची विक्रमी कामगिरी एक मजबूत पाया तयार करते. मात्र, भविष्यातील यश हे युरोपियन युनियनच्या कडक MRL नियमांचे पालन करणे आणि निकृष्ट दर्जाच्या आयातीसारख्या समस्यांवर मात करण्यावर अवलंबून असेल. गुणवत्ता सुधारणा, ट्रॅसेबल (Traceable) पुरवठा साखळी आणि स्पेशालिटी (Specialty) व ऑरगॅनिक (Organic) चहासारख्या उच्च-मागणी असलेल्या विभागांमध्ये गुंतवणूक करणे, जागतिक बाजारपेठेत भारताचे स्थान टिकवून ठेवण्यासाठी आणि वाढविण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरेल.