भारतात चांदी महागली! भू-राजकीय तणाव कमी, पण फेडच्या चिंतेने तेजीवर मर्यादा

चांदीच्या भावात उसळी, पण अस्थिरता कायम

आज चांदीच्या भावात वाढ झाली. 1 किलो चांदी ₹2,49,360 तर 10 ग्रॅम चांदी ₹2,494 झाली. कालच्या 4% च्या घसरणीनंतर ही रिकव्हरी पाहायला मिळाली. यातून हेच दिसून येतं की मार्केट भू-राजकीय घटना आणि सेंट्रल बँकेच्या संकेतांना किती संवेदनशील आहे.

सध्याच्या वाढीनंतरही, नुकत्याच सुरू झालेल्या संघर्षांनंतर चांदी 17% ने खाली आहे. यामुळे ही रिकव्हरी अनिश्चित असल्याचं चित्र आहे.

भू-राजकीय घटकांमुळे वाढ:
२२ एप्रिल २०२६ रोजी, भारतात चांदीच्या भावात 1.53% ची वाढ झाली, जिथे 1 ग्रॅम चांदी ₹249 ला विकली गेली. अमेरिका-इराणमधील शांतता चर्चेतील प्रगतीमुळे या रिकव्हरीला मोठी मदत मिळाली. अशा घटनांमुळे मौल्यवान धातूंना असलेली सुरक्षित गुंतवणुकीची (safe-haven) मागणी काहीवेळा कमी होऊ शकते, परंतु चलनातील बदलांमुळे किंमती वाढण्याची संधी निर्माण होते.

एप्रिल २०२५ मध्ये चांदीची क्लोजिंग प्राईस $32.62 होती, जी गेल्या वर्षातील अस्थिर ट्रेडिंगचा कालावधी दर्शवते, ज्यात मोठी घसरण आणि रिकव्हरी दोन्ही पाहायला मिळाल्या.

इतर दबाव कायम:
डॉलर कमकुवत झाल्याने चांदीला फायदा होतो, कारण ती इतर चलन वापरणाऱ्यांसाठी स्वस्त होते. मात्र, फेडरल रिझर्व्हच्या (Federal Reserve) धोरणांबद्दलची चिंता या वाढीला रोखत आहे.

फेड नॉमिनी केविन वॉर्श (Kevin Warsh) यांच्या महागाईबद्दलच्या कठोर भूमिकेमुळे चांदीवर दबाव आला आहे, ज्यामुळे सुरक्षित गुंतवणुकीची मागणी असूनही तिला पूर्ण फायदा घेता येत नाहीये. ऐतिहासिकदृष्ट्या, चांदीची किंमत अमेरिकन डॉलरच्या व्यस्त प्रमाणात बदलते; डॉलर मजबूत असल्यास चांदीची किंमत कमी होते.

एप्रिल २०२६ मध्ये गोल्ड-टू-सिल्व्हर रेशो (Gold-to-Silver Ratio) सुमारे 59-61:1 होता. यावरून दिसून येते की सोने आणि चांदीच्या तुलनेत चांदी आता फार स्वस्त राहिलेली नाही. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत तिने सोन्यापेक्षा चांगली कामगिरी केली आहे, रेशो एप्रिल २०२५ मधील 105:1 च्या टोकाच्या पातळीवरून कमी झाला आहे.

चांदीचा अस्थिर इतिहास:
२०२६ च्या सुरुवातीला चांदीने सुमारे $121.64 चा ऐतिहासिक उच्चांक गाठला होता, त्यानंतर एप्रिल २०२६ पर्यंत ती सुमारे $79-$80 पर्यंत खाली आली. ही अस्थिरता चांदीसाठी सामान्य आहे, जिला 'टर्बो-गोल्ड' (turbo-gold) असेही म्हणतात, कारण सोन्याच्या तुलनेत तिचे भाव जास्त वेगाने वाढतात आणि घसरतात. तिची मौद्रिक आणि औद्योगिक अशा दोन्ही भूमिकांमुळे हे घडते.

वर्ल्ड सिल्व्हर सर्वे (World Silver Survey) नुसार, २०२६ मध्ये सलग सहाव्या वर्षी बाजारात चांदीची तूट (deficit) अपेक्षित आहे, जो एक संरचनात्मक घटक आहे आणि सहसा किंमतींना आधार देतो. मात्र, मागणीत बदल होत आहेत. सौर आणि इलेक्ट्रॉनिक्स उद्योगातील वापर महत्त्वाचा आधार असला तरी, सौर ऊर्जेतील वाढती पर्यायी उत्पादने (substitution) आणि कार्यक्षमता (efficiency gains) यामुळे दीर्घकालीन मागणी कमी होण्याची चिंता आहे.

एप्रिल २०२५ मध्ये, वर्षाच्या सुरुवातीला झालेल्या स्थिर वाढीनंतर चांदीच्या भावात मोठी घसरण झाली होती, जी ४ एप्रिल २०२५ रोजी $29.58 पर्यंत पोहोचली होती. हे बाजारातील बदलांना चांदी किती संवेदनशील आहे हे दाखवते.

विश्लेषकांचे मत: नाजूक रिकव्हरी

चांदीच्या भावातील ही रिकव्हरी नाजूक दिसत आहे आणि ती उलटली जाऊ शकते. नुकत्याच सुरू झालेल्या संघर्षांनंतर चांदी 17% ने खाली आहे, जे दर्शवते की बाजारातील सकारात्मक भावना (sentiment) फारशी मजबूत नाही.

सलग सहाव्या वर्षी पुरवठ्यात तूट (supply deficit) राहण्याचा अंदाज, जरी किंमतींना आधार देणारा असला तरी, मजबूत होत असलेल्या अमेरिकन डॉलर आणि फेडरल रिझर्व्हचे (Federal Reserve) नॉमिनी केविन वॉर्श (Kevin Warsh) यांच्या सातत्यपूर्ण कठोर विधानांमुळे मागे पडत आहे. वॉर्श यांच्या नियुक्तीमुळे आणि डॉलरवरील वाढत्या विश्वासाने जानेवारी २०२६ च्या उत्तरार्धात चांदीच्या भावात 27% ची घसरण झाली होती, जी मौद्रिक धोरणातील बदलांना चांदी किती संवेदनशील आहे हे अधोरेखित करते.

भू-राजकीय तणावामुळे सुरक्षित गुंतवणुकीची मागणी वाढते, परंतु आर्थिक आव्हाने अधिक प्रभावी ठरत आहेत.

चांदीच्या मूल्यासाठी महत्त्वाची असलेली औद्योगिक मागणी, अधिक पर्यायी उत्पादने आणि कार्यक्षमतेतील सुधारणांमुळे दबावाखाली आहे, विशेषतः सौर क्षेत्रात. यामुळे दीर्घकालीन मागणीला फटका बसू शकतो आणि कायमस्वरूपी कमकुवतपणा येऊ शकतो.

जानेवारी २०२६ मधील $121.64 च्या ऐतिहासिक उच्चांकावरून एप्रिल २०२६ पर्यंत सुमारे $80 पर्यंत झालेली मोठी घसरण, जलद वाढीनंतर मोठ्या उलट्यांची (reversals) क्षमता दर्शवते.

२०२६ साठी चांदीचा दृष्टिकोन:
एप्रिल २०२६ नुसार, चांदीच्या बाजाराचा दृष्टिकोन गुंतागुंतीचा आहे. पुरवठ्यातील कमतरता आणि स्वच्छ ऊर्जा व AI सारख्या उद्योगांकडून असलेली मजबूत मागणी हे महत्त्वाचे आधार आहेत. मात्र, फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणांबद्दलच्या चिंता आणि मजबूत डॉलर ही प्रमुख आव्हाने आहेत.

विश्लेषकांनी २०२६ साठी चांदीची सरासरी किंमत $79-$81 दरम्यान राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे, ज्यामध्ये $44 ते $165 पर्यंतच्या विस्तृत अंदाजांचा समावेश आहे. हे चांदीच्या अंगभूत अस्थिरतेला दर्शवते. गुंतवणूकदार महागाईचे आकडे, फेडच्या घोषणा आणि भू-राजकीय घडामोडींवर लक्ष ठेवून आहेत, जे चांदीच्या अल्पकालीन दिशेबद्दल संकेत देतील.