Whalesbook
DGFT ने 17 बँकांना bullion म्हणजेच सोने-चांदी आयात करण्याची परवानगी दिल्याने, गेल्या काही आठवड्यांपासून भारतीय बाजारात निर्माण झालेला गोंधळ आता कमी होईल. या निर्णयामुळे आयात पूर्णपणे सुरळीत होण्यास मदत मिळेल.
DGFT कडून वार्षिक आयातदार बँकांची यादी जाहीर होण्यास विलंब झाल्यामुळे, सोने-चांदी बाजारात मोठी अडचण निर्माण झाली होती. या विलंबाच्या काळात, बँकांनी नवीन ऑर्डर देणे थांबवले होते. परिणामी, अंदाजे 5 टन सोने आणि 8 टन चांदी क्लिअरन्सशिवाय कस्टम्समध्ये अडकले होते. विशेष म्हणजे, 2 एप्रिल रोजी DGFT ने सोने, चांदी आणि प्लॅटिनम दागिन्यांची आयात 'restricted' श्रेणीत टाकली होती, ज्यामुळे बहुतेक आयातदारांना सरकारी परवानग्यांची आवश्यकता भासली. या सर्व कारणांमुळे देशांतर्गत पुरवठ्यावर (Domestic Supply) मोठी कडक बंदी आली होती. परिणामी, आंतरराष्ट्रीय दरांच्या तुलनेत भारतीय सोन्याच्या किमतीतील सूट (Discount) अचानक कमी होऊन एप्रिलच्या सुरुवातीला केवळ $8 प्रति औंस राहिली, जी मार्चमध्ये $46 प्रति औंस होती. या किमतींमधील तफावत कमी होणे हे आयात निर्बंध आणि लॉजिस्टिक्समधील अडथळ्यांमुळे (Bottlenecks) आलेल्या पुरवठा टंचाईचे (Supply Squeeze) स्पष्ट लक्षण होते.
भारत हा जगातील दुसरा सर्वात मोठा सोने ग्राहक आणि सर्वात मोठा चांदी खरेदीदार देश आहे. त्यामुळे देशांतर्गत मागणी पूर्ण करण्यासाठी आयातीवर जास्त अवलंबून राहावे लागते. मार्च 2026 संपलेल्या आर्थिक वर्षात, सोन्याची आयात $71.98 अब्ज डॉलरपर्यंत पोहोचली, जरी व्हॉल्यूममध्ये (Volume) थोडी घट झाली असली तरी. त्याचप्रमाणे, चांदीची आयातही मूल्यामध्ये दुप्पट होऊन अंदाजे $12 अब्ज डॉलरवर गेली, ज्यात व्हॉल्यूम आणि मूल्य दोन्हीमध्ये लक्षणीय वाढ झाली. या आयातीच्या ट्रेंडमध्येच गुंतवणूकदारांच्या वर्तणुकीत (Investor Behavior) मोठा बदल दिसून आला. गोल्ड ईटीएफ (Gold ETFs) मध्ये मोठी गुंतवणूक झाली; केवळ जानेवारी 2026 मध्ये ₹24,040 कोटी गुंतवले गेले, जे इक्विटी फंडांनी (Equity Funds) आकर्षित केलेल्या ₹24,029 कोटीं पेक्षा जास्त होते. 2026 च्या पहिल्या तिमाहीत गोल्ड ईटीएफमध्ये ₹31,561 कोटीं ची गुंतवणूक झाली, जी पोर्टफोलिओ विविधीकरणासाठी (Diversification) सोन्यातील सततच्या आवडीचे सूचक आहे. मात्र, चांदी ईटीएफमध्ये फेब्रुवारी 2026 मध्ये सलग 27 महिन्यांनंतर प्रथमच निव्वळ ₹826.3 कोटीं चा आउटफ्लो (Outflow) दिसला, कारण किंमतीतील तीव्र तेजीमुळे काही गुंतवणूकदारांनी नफा बुक केला.
या आयातींमुळे भारताची व्यापार तूट (Trade Deficit) वाढून FY26 मध्ये अंदाजे $333.2 अब्ज डॉलर झाली. जागतिक सोन्याच्या किमतींबद्दल बोलायचे झाल्यास, 2026 साठी मोठे अंदाज सकारात्मक आहेत. प्रमुख संस्था $5,400 ते $6,300 प्रति औंस पर्यंत किमती वाढण्याची शक्यता वर्तवत आहेत, ज्यामध्ये मध्यवर्ती बँकांकडून (Central Banks) होणारी सोन्याची खरेदी आणि भू-राजकीय अनिश्चितता (Geopolitical Uncertainties) यांचा प्रभाव असेल.
आयात मार्ग पुन्हा खुले झाले असले तरी, भारतीय बुलियन बाजारासाठी धोके अजूनही आहेत. DGFT ने दागिन्यांच्या आयातीला 'restricted' श्रेणीत टाकल्याने नियमांचे पालन करण्यात अडचणी येऊ शकतात आणि सामान्यीकरण (Normalization) मंदावू शकते. कस्टम क्लिअरन्समधील अडथळे, जसे की 13 टन मौल्यवान धातूंचा अलीकडील अडथळा, दर्शवतात की पुरवठा सुरळीत ठेवण्यात ऑपरेशनल समस्या पुन्हा येऊ शकतात. भारताची आयातीवरील मोठी अवलंबित्व जागतिक किंमती आणि चलन विनिमय दरातील (Currency Fluctuations) चढउतारांना सामोरे जाते, ज्यामुळे व्यापार तूट वाढू शकते आणि रुपयावर दबाव येऊ शकतो. गोल्ड ईटीएफमध्ये तरलता (Liquidity) असली तरी, प्रत्यक्ष सोन्याची सांस्कृतिक मागणी मोठी आहे. त्यामुळे पुरवठ्यात कोणताही दीर्घकाळ व्यत्यय आल्यास, विशेषतः अक्षय्य तृतीयासारख्या (Akshaya Tritiya) महत्त्वाच्या मागणीच्या काळात, किमतीत तीव्र वाढ आणि पुरवठ्याची कमतरता जाणवू शकते. बुलियन आयातीच्या उच्च मूल्यांमुळे वाढणारी व्यापार तूट ही एक आर्थिक आव्हान आहे, ज्यावर अधिक लक्ष दिले जाण्याची शक्यता आहे.
विश्लेषकांच्या मते, 2026 मध्ये सोन्याची मागणी मजबूत राहण्याची अपेक्षा आहे. मध्यवर्ती बँका आपल्याकडील साठ्याचे विविधीकरण करत आहेत आणि जागतिक आर्थिक अनिश्चिततेमुळे गुंतवणूकदार सुरक्षित गुंतवणुकीच्या (Safe Havens) शोधात आहेत. भारतीय गोल्ड ईटीएफमध्ये झालेली मोठी गुंतवणूक दर्शवते की ही मागणी कायम राहण्याची शक्यता आहे. तथापि, या गुंतवणुकीची शाश्वती जागतिक किंमती, देशांतर्गत परिस्थिती आणि आयात धोरणे पुरवठ्यावर कसा परिणाम करतात यावर अवलंबून असेल. DGFT चे निर्णय आणि जागतिक पुरवठा साखळीतील (Global Supply Chains) बदल यावर बाजार बारकाईने लक्ष ठेवेल, जे भारताच्या मोठ्या बुलियन व्यापारावर परिणाम करू शकतात.