जून महिन्यात भारताने रशियाकडून दररोज सरासरी **26.6 लाख बॅरल** कच्च्या तेलाची आयात केली आहे. मे महिन्यातील **19.1 लाख बॅरल** च्या तुलनेत ही मोठी वाढ आहे. यामुळे देशाची ऊर्जा सुरक्षा मजबूत झाली आहे.
काय घडले?
जून 2026 मध्ये, भारताने रशियन कच्च्या तेलावरील अवलंबित्व लक्षणीयरीत्या वाढवले आहे. दररोज सरासरी 26.6 लाख बॅरल (bpd) कच्च्या तेलाची आयात करण्यात आली. मे महिन्यात हा आकडा 19.1 लाख बॅरल (bpd) होता. दरम्यान, संयुक्त अरब अमिराती (UAE) कडून होणारी आयात जून 19 पर्यंत सरासरी 6.36 लाख बॅरल (bpd) स्थिर राहिली. या आकडेवारीमुळे रशिया भारताचा सर्वात मोठा तेल पुरवठादार बनला आहे, कारण देश सुरक्षित आणि स्वस्त ऊर्जा स्रोत मिळवण्याला प्राधान्य देत आहे.
रिफायनरी कंपन्यांसाठी का महत्त्वाचे?
इंडियन ऑइल कॉर्पोरेशन (IOC), भारत पेट्रोलियम (BPCL), हिंदुस्तान पेट्रोलियम (HPCL) आणि रिलायन्स इंडस्ट्रीज (Reliance Industries) सारख्या भारतीय तेल शुद्धीकरण कंपन्यांसाठी (Oil Refining Companies) कच्च्या तेलाचा स्रोत थेट त्यांच्या नफ्यावर परिणाम करतो. रशियन कच्चे तेल ऐतिहासिकदृष्ट्या इतर जागतिक बेंचमार्कच्या तुलनेत स्वस्त दरात उपलब्ध आहे. जेव्हा भारतीय रिफायनर स्वस्त तेल खरेदी करतात, तेव्हा त्यांना त्यांच्या ग्रॉस रिफायनिंग मार्जिन (GRM) मध्ये वाढ दिसून येते. म्हणजेच, पेट्रोल, डिझेल आणि जेट इंधनासारखी उत्पादने तयार करताना त्यांना जास्त नफा मिळतो. स्वस्त रशियन तेलाची वाढलेली खरेदी जागतिक ऊर्जा किमतींमधील अस्थिरतेपासून संरक्षण देते.
पुरवठा सुरक्षा आणि विविधीकरण
रशियन तेलाची आयात वाढवणे, हे ऊर्जा पुरवठा मार्ग सुरक्षित करण्याच्या मोठ्या धोरणाचा एक भाग आहे. भारत ऐतिहासिकदृष्ट्या गल्फ प्रदेशावर तेलासाठी जास्त अवलंबून राहिला आहे. मात्र, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील (Strait of Hormuz) भू-राजकीय गुंतागुंत आणि जागतिक ऊर्जा वाहतुकीसाठी असलेल्या महत्त्वामुळे, नवी दिल्लीने आपल्या पुरवठादारांची व्याप्ती वाढवण्याचा निर्णय घेतला आहे. रशियासोबतच अटलांटिक बेसिन आणि व्हेनेझुएला सारख्या भागातूनही अधिक आयात करून, भारत ऊर्जा पुरवठ्यातील व्यत्ययांमुळे होणारी दरवाढ कमी करण्याचा प्रयत्न करत आहे.
भू-राजकीय संदर्भ
सध्या जागतिक ऊर्जा बाजारपेठ मध्यपूर्वेतील बदलत्या परिस्थितीवर प्रतिक्रिया देत आहे. अमेरिकेने इराणसोबत शस्त्रसंधी केल्याच्या वृत्तांनंतर होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणारा तेल पुरवठा स्थिर होण्याची अपेक्षा आहे, परंतु ही पुनर्प्राप्ती हळूहळू होण्याची शक्यता आहे. द्रवरूप पेट्रोलियम वायू (LPG) कच्च्या तेलाच्या तुलनेत लवकर सामान्य होण्याची अपेक्षा आहे, तर द्रवरूप नैसर्गिक वायू (LNG) याला अधिक वेळ लागू शकतो.
जोखीम आणि बाजारातील वास्तव
रशियन कच्च्या तेलावरील वाढत्या अवलंबामुळे कंपन्यांच्या नफ्यात वाढ होत असली, तरी यात काही विशिष्ट धोके आहेत. जर रशियन तेलावरील जागतिक सवलती कमी झाल्या किंवा संपुष्टात आल्या, तर भारतीय रिफायनरचा किमतीचा फायदा कमी होऊ शकतो. तसेच, केवळ एकाच पुरवठा स्रोतावर अवलंबून राहण्यासाठी भू-राजकीय संबंध आणि वाहतूक मार्गांवर सतत लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे. गुंतवणूकदारांनी जागतिक तेल धोरणातील कोणताही बदल किंवा रशियन आणि मध्य-पूर्वेकडील तेलाच्या किमतीतील तफावत यावर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.
गुंतवणूकदारांनी काय पहावे?
गुंतवणूकदारांनी प्रमुख भारतीय तेल कंपन्यांच्या तिमाही आर्थिक निकालांवर लक्ष ठेवावे. रशियन तेलावरील वाढत्या अवलंबामुळे रिफायनिंग मार्जिनमध्ये सातत्यपूर्ण वाढ होत आहे की नाही, हे तपासावे. तसेच, जागतिक कच्च्या तेलाच्या किमतीतील चढ-उतार आणि ऊर्जा पुरवठा मार्गांच्या स्थिरतेबद्दलचे अधिकृत अपडेट्स यावर लक्ष ठेवणे, येत्या काही महिन्यांत क्षेत्राच्या कामगिरीसाठी महत्त्वपूर्ण ठरेल.