सोन्याच्या किंमतीत मोठी उसळी! भारताने आयात शुल्क वाढवले, लगेच **6%** चा झटका

सोन्यावरील शुल्क का वाढवले?

जागतिक आर्थिक दबावाला आणि रुपयाच्या घसरणीला रोखण्यासाठी भारत सरकारने एक मोठे पाऊल उचलले आहे. सोन्यावरील आयात शुल्क 6% वरून वाढवून 15% करण्यात आले आहे. जुलै 2024 मध्ये केलेले शुल्क कपात या निर्णयामुळे पूर्ववत झाली आहे. देशाची चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) कमी करणे आणि रुपयाला (Rupee) स्थिरता देणे हे यामागील प्रमुख कारण आहे. विशेषतः कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे आयातीवर दबाव आहे.

सोन्याच्या किंमतीत वाढ, दागिन्यांच्या मागणीवर परिणाम?

या शुल्काच्या वाढीचा लगेच परिणाम दिसला. देशांतर्गत सोने आणि चांदीच्या (Silver) किमतींनी मोठी उसळी घेतली. जून महिन्याच्या फ्युचर्समध्ये (Futures) सोन्याचा भाव प्रति 10 ग्रॅम तब्बल 6% ने वाढून सुमारे ₹1,62,648 वर पोहोचला. चांदीच्या फ्युचर्समध्येही वाढ दिसली. जागतिक बाजाराच्या तुलनेत ही वाढ जास्त आहे. तज्ञांच्या मते, किमती वाढल्यामुळे सोन्याच्या दागिन्यांची मागणी (Jewelry Demand) कमी होण्याची शक्यता आहे. ग्राहक हलके डिझाइन निवडू शकतात किंवा जुने सोने वितळवून नवीन दागिने बनवण्याचा विचार करू शकतात. यामुळे टायटन कंपनी (Titan Company) सारख्या मोठ्या ज्वेलरी कंपन्यांवर दबाव येऊ शकतो, ज्यांचे मार्केट कॅप (Market Cap) ₹3.63 ट्रिलियन आणि पीई रेशो (P/E Ratio) 71.61 आहे.

बचतीला गुंतवणुकीकडे वळवण्याचा प्रयत्न

केवळ किमतींवरच नाही, तर या निर्णयामुळे लोकांच्या बचतीची (Savings) सवय बदलण्याचीही अपेक्षा आहे. सरकारला लोकांना भौतिक मालमत्ता (Physical Assets) जसे की सोने, याऐवजी म्युच्युअल फंड (Mutual Funds) आणि ईटीएफ (ETFs) सारख्या औपचारिक वित्तीय उत्पादनांमध्ये (Financial Products) गुंतवणूक करण्यास प्रोत्साहित करायचे आहे. एप्रिल 2026 मध्ये गोल्ड ईटीएफ (Gold ETFs) मध्ये चांगली गुंतवणूक झाली आहे, जी देशांतर्गत भांडवली बाजाराला (Local Capital Markets) चालना देऊ शकते.

तस्करीची चिंता आणि जुन्या योजना

मात्र, या शुल्काच्या वाढीमुळे काळ्या बाजारात सोन्याची तस्करी (Gold Smuggling) वाढण्याची चिंताही व्यक्त होत आहे. पूर्वी शुल्क कमी केल्यावर तस्करी कमी झाली होती. यापूर्वी सरकारने गोल्ड मॉनेटायझेशन स्कीम (Gold Monetization Scheme - GMS) सारखे उपक्रम राबवले होते, पण लोकांना भौतिक सोने ठेवण्याची जास्त आवड असल्याने आणि जनजागृतीच्या अभावामुळे ते फारसे यशस्वी झाले नाहीत. त्यामुळे, निष्क्रिय सोने उत्पादकपणे वापरण्यासाठी लोकांना प्रोत्साहित करणे अधिक कठीण होऊ शकते.

जागतिक मागणी कायम

या सर्व घडामोडींदरम्यान, जागतिक स्तरावर सोन्याची मागणी (Global Gold Demand) मात्र मजबूत आहे. जगभरातील मध्यवर्ती बँका (Central Banks) मोठ्या प्रमाणात सोने खरेदी करत आहेत, ज्यामुळे सोन्याच्या भावाला आधार मिळतो. हा शुल्कातील बदल हा अल्पकालीन आर्थिक स्थैर्यासाठी असला तरी, त्याची यशस्विता आयातीवरील नियंत्रण, सोन्याची सांस्कृतिक मागणी आणि वित्तीय मालमत्तांना प्रोत्साहन देण्यावर अवलंबून असेल.