भारताचा सोन्यावर मोठा घाव! आयात शुल्क वाढले **15%** वर, मंदिरांतील सोन्याचं काय होणार?

भारताला विदेशी चलन (Forex) साठ्यावर येत असलेल्या दबावावर मात करण्यासाठी सरकारने दोन आघाड्यांवर योजना आखली आहे. एकीकडे सोन्याच्या आयातीवर (Import) नियंत्रण मिळवण्यासाठी आयात शुल्क (Import Duty) लक्षणीयरीत्या वाढवले आहे, तर दुसरीकडे मंदिरांमध्ये पडून असलेल्या सोन्याचे मुद्रीकरण (Monetization) करण्याचा प्रस्ताव आहे. या उपायांमुळे सोन्याची आयात कमी होऊन रुपयाला आधार मिळेल, अशी अपेक्षा आहे.

सरकारने सोने आणि चांदीवरील आयात शुल्क (Import Duty) 6% वरून वाढवून 15% केले आहे. यामुळे आयात महाग होऊन विदेशी चलन बाहेर जाण्याचे प्रमाण कमी होईल. यासोबतच, इंडिया बुलियन अँड ज्वेलर्स असोसिएशन (IBJA) सारख्या प्रमुख संघटनांनी मंदिरांमधील अंदाजे 1,000 टन सोन्याचे मुद्रीकरण करण्याच्या सरकारी प्रस्तावाला पाठिंबा दर्शवला आहे. कच्चे तेलानंतर सोन्याची आयात हा भारताच्या आयात बिलातील मोठा हिस्सा आहे, त्यामुळे ही दोन्ही पावले आयात कमी करण्यासाठी उचलली जात आहेत.

या शुल्काच्या वाढीमुळे देशांतर्गत सोन्याचे दर ₹1.58 लाख प्रति 10 ग्रॅम पोहोचले आहेत, तरीही भारतीय संस्कृतीत सोने खरेदीला असलेले महत्त्व मोठे आहे, विशेषतः सण-उत्सव आणि लग्नसराईत. चांदीच्या दरातही मोठी वाढ झाली असून ती ₹2.69 लाख प्रति किलो पोहोचली आहे. सरकारने नागरिकांना सोने कमी खरेदी करण्याचे आवाहन केले आहे, कारण सोन्याच्या वाढत्या आयातीमुळे अर्थव्यवस्थेवर ताण येत आहे.

सोन्यावर असलेले भारताचे अवलंबित्व हे चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) वाढवणारे एक प्रमुख कारण आहे. आर्थिक वर्ष 2026 मध्ये सोन्याच्या आयातीने $71.98 अब्ज डॉलर्सचा विक्रमी उच्चांक गाठला होता. जागतिक पातळीवर भू-राजकीय तणाव आणि वाढती महागाई यामुळे सोन्याचे भाव वाढत आहेत. यामुळे मध्यवर्ती बँका सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून अधिक सोने खरेदी करत आहेत. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) देखील आर्थिक स्थिरता राखण्यासाठी आणि अमेरिकेच्या डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी आपल्या सोन्याच्या साठ्यात वाढ करत आहे.

मंदिरांमधील सोन्याच्या मुद्रीकरणाच्या योजनेत मात्र मोठी आव्हाने आहेत. अनेक मंदिरांकडे भक्तांनी दान केलेले सोन्याचे दागिने आहेत. हे सोने वितळवल्यास किंवा प्रत्यक्ष हस्तांतरित केल्यास धार्मिक भावना दुखावल्या जाऊ शकतात. देशभरातील विविध मंदिरांमधून 1,000 टन सोने गोळा करणे हे एक मोठे लॉजिस्टिक आव्हान आहे, जे मागील अयशस्वी प्रयत्नांपेक्षा खूप मोठे आहे.

इतिहासात 2013 सारख्या वेळी आयात शुल्क वाढवल्यानंतर काळ्याबाजारात सोन्याची तस्करी वाढल्याचे दिसून आले आहे. 15% ड्युटीमुळे बेकायदेशीर व्यापाराचा धोका पुन्हा वाढू शकतो. विश्लेषकांच्या मते, जरी जास्त आयात शुल्क तात्पुरती मागणी कमी करू शकते, तरीही सोने हे महागाईविरोधात (Inflation Hedge) एक सुरक्षित गुंतवणूक मानले जात असल्याने मागणी कायम राहण्याची शक्यता आहे. यामुळे ग्राहक कमी कॅरेटचे दागिने किंवा अनधिकृत बाजाराकडे वळू शकतात. सध्या भारतीय बाजारात सोन्यावर $207 प्रति औंस पर्यंत सवलत (Discount) दिली जात आहे, जे धोरणात्मक बदलांनंतर ग्राहकांची भावना (Consumer Sentiment) कमजोर झाल्याचे दर्शवते.