Gold Price India: सोन्याच्या आयातीवर संकट! प्रीमियम्स $15 पार, चीनची मागणी वाढली

भारतातील सोने पुरवठ्यावर आयातीचे संकट

भारतात सोन्याचे प्रीमियम्स गेल्या अडीच महिन्यांत सर्वाधिक वाढले असून ते $15 प्रति औंसच्या पुढे गेले आहेत. ही वाढ जबरदस्त मागणीमुळे नसून, आयातीमध्ये मोठे अडथळे आणि करविषयक अनिश्चितता यामुळे झाली आहे. सरकारी परवानगी आदेशाला उशीर झाल्यामुळे भारतीय बँकांना मोठा धक्का बसला असून, मौल्यवान धातूंचे मोठे साठे सीमा शुल्क (customs) विभागात अडकून पडले आहेत. जरी १ एप्रिल, २०२६ पासून नवीन आयात परवानग्या सुरू झाल्या असल्या, तरी करांच्या दरांबद्दलचे प्रश्न अजूनही आयातीला पूर्णपणे सुरू करण्याच्या मार्गात अडथळा आणत आहेत. यामुळे डीलर आता जास्त किमती देत आहेत, जे गेल्या आठवड्यातील सवलतीच्या दरांपेक्षा पूर्णपणे वेगळे आहे.

कस्टम होल्ड-अप्स आणि करांचा गोंधळ

या महिन्यात, सरकारच्या परवानगी आदेशाला उशीर झाल्यामुळे भारतीय बँकांना सोने आणि चांदीची वाहतूक थांबवावी लागली. यामुळे ५ मेट्रिक टन पेक्षा जास्त सोने आणि सुमारे ८ टन चांदी सीमा शुल्क विभागात अडकून पडली होती. १७ एप्रिल, २०२६ रोजी परवानगी मिळाल्यानंतर, जी १५ बँकांना मार्च २०२९ पर्यंत मौल्यवान धातू आयात करण्याची मुभा देते, तरीही करांच्या दरांबद्दलचे प्रश्न पूर्णपणे सुटलेले नाहीत. सोन्या-चांदीच्या दागिन्यांच्या आयातीवर २ एप्रिल, २०२६ पासून लागू केलेले अतिरिक्त निर्बंध हे मुक्त व्यापार कराराचा (Free Trade Agreement) गैरवापर टाळण्यासाठी आहेत, ज्यामुळे परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची झाली आहे.

चीनमधील फिजिकल मागणीत लक्षणीय वाढ

दरम्यान, जगातील सोने वापरणाऱ्या प्रमुख देशांपैकी एक असलेल्या चीनमध्ये फिजिकल मागणीत लक्षणीय वाढ दिसून येत आहे. शांघायमध्ये सोने आता जागतिक बेंचमार्कपेक्षा $9 ते $12 प्रति औंस प्रीमियमवर व्यवहार करत आहे, जी गेल्या आठवड्यातील $3 ते $6 प्रीमियमपेक्षा खूप जास्त आहे. हे सध्याच्या किमतीत खरेदीची अधिक आवड दर्शवत आहे. चीनमधील ही मजबूत फिजिकल मागणी, १९ एप्रिल रोजीच्या अक्षय्य तृतीया सणानंतर भारतातील कमी झालेली ग्राहक मागणी आणि १,५०,००० रुपया प्रति १० ग्रॅम पेक्षा कमी किमतीवर अवलंबून असलेली खरेदी याच्या अगदी उलट आहे.

जागतिक दबाव आणि विश्लेषकांचे बदललेले दृष्टिकोन

जागतिक स्तरावर, स्पॉट गोल्ड किमती साप्ताहिक घसरण अनुभवत आहेत, ज्यामुळे सलग चार आठवड्यांची तेजी थांबली आहे. मध्य-पूर्वेतील तणाव आणि हार्मोन स्ट्रीटजवळील व्यत्ययांमुळे वाढलेल्या तेलाच्या किमती महागाई वाढण्याची चिंता निर्माण करत आहेत. २४ एप्रिल, २०२६ रोजी आंतरराष्ट्रीय स्पॉट गोल्डची किंमत सुमारे $4,671.85 प्रति ट्रॉय औंस होती. या परिस्थितीमुळे विश्लेषकांनी आपले अंदाज बदलले आहेत. मॉर्गन स्टॅनलीने २०२६ च्या उत्तरार्धासाठी सोन्याच्या किमतीचा अंदाज $5,700 वरून $5,200 प्रति औंसपर्यंत कमी केला आहे, ज्यामध्ये पुरवठ्यातील झटके आणि वाढत्या वास्तविक व्याजदरांचा उल्लेख आहे. पुरवठ्यातील झटके आणि वाढत्या व्याजदरांमुळे, अनेक विश्लेषक आता सोन्याला केवळ सुरक्षित गुंतवणूक (safe-haven) म्हणून न पाहता तर लिक्विडिटी आणि मौद्रिक धोरणाचे सूचक म्हणून पाहत आहेत. मात्र, २०२६ च्या अखेरीससाठीचे अंदाज सकारात्मक आहेत, ज्यात $5,400 (गोल्डमन सॅक्स) ते $6,300 (जे.पी. मॉर्गन आणि वेल्स फार्गो) पर्यंतचा अंदाज आहे. अमेरिकन डॉलरची ताकद देखील सध्या सोन्याच्या किमतींवर दबाव आणत आहे.

बाजाराचा दृष्टिकोन आणि जोखीम घटक

विश्लेषकांना नजीकच्या काळात सोन्याच्या किमती एका रेंजमध्ये राहण्याची अपेक्षा आहे, जोपर्यंत मध्यवर्ती बँकांचे व्याजदर धोरण स्पष्ट होत नाही तोपर्यंत किमतीत किंचित घट होण्याची शक्यता आहे. $4,700 प्रति औंसच्या आसपास मुख्य आधार (support) असून $4,895 च्या आसपास प्रतिकार (resistance) आहे. २०२६ च्या उत्तरार्धात, मध्यवर्ती बँकांची सततची खरेदी आणि चलनाचे अवमूल्यन (currency debasement) याबद्दलची चिंता यामुळे किमती $5,400 ते $6,300 प्रति औंस दरम्यान राहण्याची अधिक आशावादी अपेक्षा आहे. सध्याच्या किमतीतील हालचाली मध्य-पूर्वेतील घडामोडी, तेलाच्या किमतीतील चढउतार आणि अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणांचे संकेत यावर अवलंबून राहतील. सोन्याच्या किमतीवर या जागतिक आर्थिक आणि भू-राजकीय घटकांचा मोठा प्रभाव आहे, ज्यामुळे त्या भावनांमधील जलद बदलांमुळे अस्थिरतेचा सामना करू शकतात.