सोन्याची जागतिक बाजारपेठ म्हणून भारताचे स्थान कायम असले तरी, सप्टेंबर तिमाहीत सोन्याच्या मागणीत **२९%** घट होऊन ती **१६२.५ टनांवर** आली आहे. वाढत्या किमती आणि ग्रामीण भागातील कमी खरेदीशक्तीमुळे मागणीला मोठा फटका बसला आहे.
भारताने सोन्याच्या जागतिक बाजारपेठेत आपले वर्चस्व टिकवून ठेवले असले तरी, जुलै-सप्टेंबर २०२६ या तिमाहीत भौतिक सोन्याच्या मागणीत मोठी घट दिसून आली. वाढत्या किमती आणि आर्थिक आव्हानांमुळे ग्राहकांनी सोने खरेदीकडे पाठ फिरवली आहे. सोन्याच्या मागणीचे प्रमाण घटले असले तरी, किमतींमधील वाढीमुळे मागणीचे एकूण मूल्य ३% ने वाढून ₹२,४१,९०० कोटींवर पोहोचले आहे.
महागाई आणि मान्सूनचा दुहेरी फटका
सोन्याच्या मागणीतील घट सर्वच स्तरांवर दिसून येत आहे. पारंपारिक दागिन्यांच्या मागणीत २०% घट होऊन ती ९९.९ टनांवर आली आहे, तर सोन्याची बिस्किटे आणि नाण्यांची गुंतवणूक ४०% ने घसरून ५५ टनांवर आली आहे. सोन्याच्या वाढत्या किमती सर्वसामान्य ग्राहकांच्या आवाक्याबाहेर गेल्या आहेत. शिवाय, देशातील निम्म्याहून अधिक सोने खरेदी करणाऱ्या ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला खराब मान्सूनचा फटका बसला असून, शेतीतून मिळणारे उत्पन्न घटल्याने सोने खरेदीवर मर्यादा आल्या आहेत. तज्ज्ञांच्या मते, २०२६ वर्षाचा एकूण वापर ६२५ ते ६७५ टनांपर्यंत मर्यादित राहण्याची शक्यता असून, हा गेल्या ६ वर्षांतील नीचांकी स्तर असेल.
गोल्ड ईटीएफ आणि गुंतवणुकीचे चित्र
भौतिक सोने खरेदी कमी होत असली तरी, गोल्ड एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड्स (ETFs) मधील रस कायम आहे. सप्टेंबर २०२६ अखेरपर्यंत २६ योजनांमधील मालमत्ता व्यवस्थापन (AUM) ₹१.८६ लाख कोटींवर पोहोचले आहे. मात्र, १६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी म्युच्युअल फंड हाऊसेसनी गोल्ड फंड ऑफ फंड्स (FoFs) मधील नवीन गुंतवणुकीवर काही काळासाठी निर्बंध आणले आहेत. तरीही, सिस्टिमॅटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लॅन्स (SIPs) आणि थेट ईटीएफ गुंतवणूक सुरू असल्याने मोठी तरलता समस्या निर्माण झालेली नाही.