भारतात सोनं खरेदीचा नवा ट्रेंड: गुंतवणुकीची मागणी दागिन्यांवर भारी!

गुंतवणुकीचे वाढते महत्त्व

भारतात सोनं आता केवळ दागिने म्हणून नव्हे, तर एक महत्त्वाचं गुंतवणूक साधन म्हणून उदयास येत आहे. हा बदल केवळ तात्पुरता नसून, जागतिक अस्थिरता आणि आर्थिक अनिश्चिततेच्या काळात गुंतवणुकीच्या धोरणांमध्ये झालेला मोठा बदल दर्शवतो.

दागिन्यांपेक्षा गुंतवणुकीला पसंती

गुंतवणुकीसाठी खरेदी केल्या जाणाऱ्या सोन्याचं प्रमाण लक्षणीयरीत्या वाढलं आहे. चालू आर्थिक वर्षात (CY25) एकूण खरेदीच्या 42% सोन्याची खरेदी गुंतवणुकीसाठी झाली, जी मागील वर्षी CY24 मध्ये केवळ 29% होती. हा एक मोठा बदल आहे, कारण एकेकाळी 70% पेक्षा जास्त मागणी असलेल्या दागिन्यांची मागणी आता 60% च्या खाली घसरली आहे. वाढता भू-राजकीय तणाव, सोन्याचे स्थिर उच्च दर आणि पोर्टफोलिओमध्ये विविधता आणण्याची गरज यामुळे हा बदल घडला आहे. गोल्ड ईटीएफ (Gold ETF) आणि थेट बार्स (Bars) व नाणी (Coins) खरेदी करण्याकडे गुंतवणूकदारांचा कल वाढला आहे.

सोन्याचे स्थिर उच्च दर

सोन्याचे दर सध्या सातत्याने उच्च पातळीवर टिकून आहेत. CareEdge Ratings नुसार, हे दर केवळ तात्पुरत्या अंदाजांवर आधारित नसून, मागणीच्या मूळ घटकांवर आधारित आहेत. सरकारी संस्थांकडून होणारी खरेदी आणि जागतिक आर्थिक व भू-राजकीय अनिश्चितता यामुळे याला बळकटी मिळाली आहे. विश्लेषकांना वाटते की सोन्याचे दर उच्चच राहतील. अनेक मोठ्या संस्थांनी 2026 अखेरीस सोन्याचे दर $5,400 ते $6,300 प्रति औंस पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज वर्तवला आहे. या उच्च दराला सेंट्रल बँकांकडून होणारी मजबूत खरेदी देखील कारणीभूत आहे, जी गेल्या काही वर्षांपासून दरवर्षी 1,000 टन ओलांडत आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) देखील आपल्या परकीय चलन साठ्यातील सोन्याचं प्रमाण मोठं केलं असून, ते आता एकूण साठ्याच्या सुमारे 17% झालं आहे.

जागतिक ट्रेंड आणि आर्थिक संबंध

भारतातील हा ट्रेंड जागतिक पातळीवरील बदलांशी जुळतो, जिथे आर्थिक अनिश्चिततेमुळे सुरक्षित गुंतवणुकीची गरज वाढत आहे. जगभरात, गोल्ड बार्स (Gold Bars) आणि नाण्यांची (Coins) मागणी FY2025 मध्ये 74% आणि FY2026 च्या पहिल्या सहामाहीत आणखी 60% ने वाढली आहे. सेंट्रल बँकांची खरेदी आणि ही सातत्यपूर्ण जागतिक मागणी सोन्याचे दर टिकवून ठेवण्यास मदत करत आहे. भारतात, महागाईपासून संरक्षण (hedge against inflation) म्हणून सोन्याचे महत्त्व कायम आहे, विशेषतः जेव्हा महागाई वाढते तेव्हा सोन्याची मागणी वाढते. तथापि, डॉलरची मजबुती आणि अमेरिकेतील वाढते व्याजदर यामुळे सोन्याच्या दरांवर अल्पकालीन दबाव येऊ शकतो.

संभाव्य धोके

सोन्याच्या भविष्यातील वाटचालीसंदर्भात सकारात्मक चित्र असले तरी, काही धोकेदेखील आहेत. विशेषतः एवढ्या उच्च दरात सोन्यात मोठी गुंतवणूक करणे जोखमीचे ठरू शकते. अमेरिकन डॉलर मजबूत झाल्यास किंवा प्रमुख सेंट्रल बँकांनी व्याजदर वाढवल्यास सोन्याची आकर्षकता कमी होऊ शकते. तसेच, सध्याच्या उच्च दरांमुळे दागिन्यांची विक्री सुमारे 15% ने घटली आहे. यामुळे ग्राहक हलके दागिने किंवा कमी कॅरेटचे दागिने निवडत आहेत. दागिन्यांच्या विक्रीतील या घसरणीमुळे ज्वेलर्सना महसुलावर मर्यादा येत आहेत. दागिन्यांकडून गुंतवणुकीकडे होणारा हा बदल बाजारपेठेला आता अधिक ट्रेडर आणि संस्थात्मक घटकांवर अवलंबून ठेवणारा आहे, ज्यामुळे किमतींमध्ये अधिक चढ-उतार दिसू शकतात.

सोन्याचे भविष्य

विश्लेषकांचा अंदाज आहे की भू-राजकीय अनिश्चितता, सेंट्रल बँकांची सोन्यातील गुंतवणूक वाढवणे आणि महागाईची चिंता यामुळे 2026 आणि 2027 पर्यंत सोन्याचे दर मजबूत राहतील. गोल्ड ईटीएफ (Gold ETF) मध्ये होणारी गुंतवणूक, सेंट्रल बँकांकडून सतत होणारी खरेदी आणि संस्थात्मक गुंतवणूकदारांचा वाढता सहभाग मागणीला आधार देईल. भारतात, दागिन्यांच्या कमी विक्रीच्या पार्श्वभूमीवरही, गुंतवणुकीची मागणी प्रमुख चालक राहील अशी अपेक्षा आहे. मोठ्या ज्वेलरी रिटेलर्ससाठीही चांगल्या कामगिरीची शक्यता वर्तवली जात आहे. बाजारपेठेची पुढील दिशा जागतिक आर्थिक स्थैर्य, मौद्रिक धोरणे आणि एक प्रमुख मालमत्ता म्हणून सोन्याची कायमस्वरूपी मागणी यावर अवलंबून असेल.