देशांतर्गत पुरवठा आणि बाजारातील बदल
भारतातील गॅस मार्केटमध्ये एक मोठा बदल स्पष्टपणे दिसत आहे, जिथे देशांतर्गत गॅस पुरवठा आंतरराष्ट्रीय बाजारातील चढ-उतारांवर अवलंबून न राहता बाजाराची गती ठरवत आहे. इंडियन गॅस एक्सचेंज (IGX) वर गॅस ट्रेडिंगच्या व्हॉल्यूममध्ये झालेली 50% ची प्रचंड वाढ हे स्थानिक आणि विश्वासार्ह गॅस सोर्सिंगला मिळणाऱ्या वाढत्या पसंतीचे संकेत देते.
भारतीय गॅस किमतींवरील विलगीकरणाचा परिणाम
जानेवारी २०२६ मध्ये, IGX वरील भारतीय गॅस ट्रेडिंग व्हॉल्यूम मागील महिन्याच्या तुलनेत 50% ने वाढून 8.4 दशलक्ष MMBtu पर्यंत पोहोचला. हे वर्ष-दर-वर्ष (YoY) 17% ची वाढ दर्शवते. विशेष म्हणजे, याच काळात इंडियन गॅस प्राईस इंडेक्स (GIXI®) महिन्या-दर-महिन्याला 3% आणि वर्ष-दर-वर्ष 21% ने घसरून ₹962 किंवा $10.6 प्रति MMBtu वर आला. किमतीतील ही घट देशांतर्गत उत्पादनात झालेली वाढ, विशेषतः हाय-प्रेशर हाय-टेंपरेचर (HPHT) गॅस क्षेत्रांमधून झालेल्या उत्पादनामुळे आहे, ज्याचा वाटा एकूण ट्रेडिंग व्हॉल्यूमच्या 84% आहे. यातील बहुतांश देशांतर्गत व्हॉल्यूम सरकारी नियमानुसार ₹878 ($9.72) प्रति MMBtu या कमाल मर्यादेवरच ट्रेड झाला. हा फरक स्पष्टपणे दर्शवतो की भारतीय बाजारपेठ आता आंतरराष्ट्रीय किमतींच्या चढ-उतारांपासून अधिक सुरक्षित झाली आहे.
देशांतर्गत पुरवठ्यात वाढ आणि CGD चा विस्तार
या व्हॉल्यूममधील मोठ्या वाढीमागे देशांतर्गत गॅस पुरवठ्यात झालेली वाढ आणि सिटी गॅस डिस्ट्रिब्युशन (CGD) क्षेत्राकडून वाढणारी मागणी हे प्रमुख कारण आहे. CGD नेटवर्क, जे घरांमध्ये पाईपद्वारे गॅस आणि वाहनांसाठी CNG पोहोचवण्यासाठी सरकारचे प्राधान्य आहे, या अंतर्गत 230 हून अधिक भौगोलिक क्षेत्रांमध्ये (GAs) अधिकृत विकास झाला आहे, जो भारताच्या अंदाजे 70% लोकसंख्येला कव्हर करतो. ONGC सारखे मोठे उत्पादक, जे भारताच्या एकूण देशांतर्गत क्रूड ऑइलच्या 70% पेक्षा जास्त आणि नैसर्गिक वायूच्या सुमारे 60% उत्पादनासाठी जबाबदार आहेत, ते APM गॅस आणि नवीन शोधांमधून मिळणाऱ्या मार्केट-लिंक्ड गॅसच्या उपलब्धतेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. ONGC चा P/E रेशो साधारणपणे 11 च्या आसपास असतो आणि त्याचे मार्केट कॅपिटल सुमारे 30 अब्ज USD आहे. जानेवारीमध्ये 145 ट्रेड्स झाले, ज्यात मुख्यतः पंधरवड्याचे आणि मासिक करार होते, ज्यामुळे बाजारातील सहभागींची पुरवठा सुरक्षेसाठी धोरणात्मक खरेदी दिसून येते.
जागतिक बाजारातील फरक आणि भविष्यातील अंदाज
याच्या अगदी उलट, आंतरराष्ट्रीय गॅस बेंचमार्कमध्ये वाढ दिसून आली. युरोपियन बेंचमार्क TTF हिवाळ्यातील मागणी आणि भू-राजकीय तणावामुळे सरासरी 13 डॉलर प्रति MMBtu वर पोहोचला, जी मागील महिन्यापेक्षा 32% अधिक आहे. त्याचप्रमाणे, WIM-Ex Dahej स्पॉट बेंचमार्क 8% ने वाढून 11.4 डॉलर प्रति MMBtu झाला. या जागतिक किमतींमधील वाढ भारताच्या वाढत्या ऊर्जा स्वातंत्र्यावर आणि देशांतर्गत पुरवठा वाढवण्याच्या प्रयत्नांच्या प्रभावीतेवर जोर देते. विश्लेषकांना अशी अपेक्षा आहे की एक्सचेंजवरील ट्रेडिंगचा हा कल कायम राहील. CGD नेटवर्कचा विस्तार, वाढत्या उत्पादकांकडून मार्केट-लिंक्ड किमतींवर गॅसची उपलब्धता आणि ग्राहक लवचिकता व सुरक्षिततेसाठी एक्सचेंज प्लॅटफॉर्मला प्राधान्य देत असल्याने, IGX भारताच्या ऊर्जा मिश्रणाचा एक महत्त्वाचा भाग बनून राहील. सरकारी धोरणे आणि देशांतर्गत उत्पादनामुळे मिळणारे आर्थिक फायदे यांमुळे भारताच्या नैसर्गिक वायूच्या मागणीत सतत वाढ अपेक्षित आहे.