Whalesbook
बजेट 2026: सोन्याच्या महागाईचे वाढते सावट
पुढील वर्षी येणाऱ्या बजेट 2026 (Budget 2026) कडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे. विशेषतः सोन्याच्या किमतीत झालेल्या प्रचंड वाढीमुळे आणि भारतीय घरांमध्ये असलेल्या सोन्याच्या प्रचंड साठ्यामुळे, सरकारकडून काही महत्त्वाचे धोरणात्मक बदल अपेक्षित आहेत. मिळालेल्या माहितीनुसार, मागील अर्थसंकल्प 2025 पासून सोन्याच्या किमतीत तब्बल 100% तर चांदीच्या किमतीत 250% वाढ झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर, अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन 1 फेब्रुवारी 2026 रोजी सादर करणार असलेल्या अर्थसंकल्पात सोन्याच्या बाबत काय घोषणा करतात, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.
सोन्या-चांदीचा महापूर: किमती गगनाला भिडल्या
सध्या सोन्याचा भाव ₹1.67 लाख प्रति 10 ग्रॅम (24 कॅरेट शुद्धतेसाठी) आणि चांदीचा भाव ₹3.47 लाख प्रति किलोग्रॅम (MCX) पर्यंत पोहोचला आहे. या विक्रमी किमती मागील वर्षाच्या तुलनेत तब्बल दुप्पट झाल्या आहेत. बाजारात थोडीफार करेक्शन (Correction) येऊनही, तज्ज्ञांच्या मते सोन्याची तेजी कायम राहण्याची शक्यता आहे. या अभूतपूर्व वाढीमुळे भारतीय घरांमध्ये पडून असलेल्या सोन्याची एकूण किंमत अनेक पटींनी वाढली आहे.
देशातील सोन्याचा 'छुपा' साठा
भारतीय घरांमध्ये तब्बल 34,600 टन पेक्षा जास्त सोनं असल्याचा अंदाज आहे. ही आकडेवारी थक्क करणारी आहे, कारण जगातील सर्व मध्यवर्ती बँकांकडे (Central Banks) मिळून असलेला सोन्याचा साठा अंदाजे 32,140 टन आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ने स्वतःच्या गंगाजळीत सोनं वाढवत 880.2 टन साठा केला आहे. या सर्व सोन्याचे एकत्रित मूल्य अंदाजे $3.8 ट्रिलियन इतके प्रचंड आहे.
सध्याचे कायदे आणि नियम
सध्या आयकर कायद्यानुसार (Income Tax Law), व्यक्ती कितीही सोनं बाळगू शकते, जर ते कायदेशीर मार्गाने मिळवले असेल. वारसा हक्काने मिळालेले सोनं पूर्णपणे करमुक्त (Tax-free) आहे. धाडीच्या वेळी, विवाहित महिलांसाठी 500 ग्रॅम, अविवाहित महिलांसाठी 250 ग्रॅम आणि पुरुषांसाठी 100 ग्रॅम सोनं जप्त न करण्याची तरतूद आहे. यापूर्वी 1990 साली गोल्ड कंट्रोल ऍक्ट (Gold Control Act) रद्द करण्यात आला होता, कारण त्याची अंमलबजावणी करणे कठीण होते.
बजेट 2026 कडून काय अपेक्षा?
कर तज्ज्ञांचे मत आहे की, बजेट 2026 मध्ये घरांमध्ये सोनं ठेवण्यावर थेट कोणतीही मर्यादा (Limit) येण्याची शक्यता कमी आहे. मात्र, सोन्याच्या खरेदी-विक्री आणि मालकीची अधिक चांगल्या प्रकारे नोंद (Reporting) ठेवण्यासाठी नवीन नियम लागू केले जाऊ शकतात. येणाऱ्या आयकर रिटर्न (ITR) फॉर्ममध्ये सोन्याच्या दागिन्यांच्या माहितीसाठी नवीन विभाग (Section) जोडला जाण्याची शक्यता आहे, जेणेकरून लोकांना स्वतःहून माहिती जाहीर करावी लागेल.
सोन्यावरील कराचे गणित
वारसा हक्काने मिळालेले सोनं करमुक्त आहे. ₹2 लाखांपेक्षा जास्त किमतीचे सोनं खरेदी करण्यासाठी पॅन कार्ड (PAN Card) बंधनकारक आहे, यात बदल होण्याची शक्यता आहे. सर्व प्रकारच्या सोन्याच्या खरेदीवर 3% वस्तू आणि सेवा कर (GST) लागतो, तर दागिन्यांच्या मेकिंग चार्जेसवर (Making Charges) 5% जीएसटी असतो. सोनं विकल्यावर, जर ते दोन वर्षांपेक्षा जास्त काळ तुमच्या मालकीचे असेल, तर त्यावर 12.5% लॉन्ग टर्म कॅपिटल गेन टॅक्स (LTCG) लागतो. जर एक वर्षापेक्षा कमी कालावधीसाठी ठेवले असेल, तर शॉर्ट टर्म कॅपिटल गेन टॅक्स (STCG) 20% असतो. गोल्ड ईटीएफ (Gold ETF) साठीचे नियमही विचारात घेतले जात आहेत.