आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा एजन्सी (IEA) च्या अहवालानुसार, इलेक्ट्रिक वाहने (EVs) आणि स्वच्छ ऊर्जा प्रकल्पांमुळे 2040 पर्यंत गंभीर खनिजांची मागणी प्रचंड वाढणार आहे. येत्या दशकात तांबे आणि लिथियमसारख्या महत्त्वाच्या खनिजांच्या पुरवठ्यात मोठी तूट जाणवण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे जागतिक उत्पादन आणि ऊर्जा संक्रमणात आव्हाने निर्माण होतील.
गुंतवणुकीची गरज आणि पुरवठ्यातील तूट
आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा एजन्सी (IEA) ने जागतिक ऊर्जा संक्रमणासमोरील एक मोठे आव्हान समोर आणले आहे - गंभीर खनिजांची वाढती मागणी आणि उपलब्ध पुरवठा यात मोठी तफावत आहे. इलेक्ट्रिक वाहने (EVs), नवीकरणीय ऊर्जा प्रकल्प आणि आधुनिक वीज ग्रीड यांच्या विस्तारामुळे, आवश्यक असलेल्या खनिजांची मागणी 2040 पर्यंत वाढतच राहील असा अंदाज एजन्सीने व्यक्त केला आहे.
या गरजा पूर्ण करण्यासाठी, ऊर्जा संस्थेचा अंदाज आहे की 2040 पर्यंत खाणकाम (mining) आणि शुद्धीकरण (refining) कार्यांमध्ये अंदाजे $750 अब्ज डॉलर्सची गुंतवणूक करणे आवश्यक आहे. यात तांब्यासाठी (Copper) सर्वाधिक $310 अब्ज डॉलर्स, तर निकेलसाठी (Nickel) $280 अब्ज डॉलर्स लागतील. नवीन खाण प्रकल्प पाइपलाइनमध्ये येत असले तरी, एजन्सीने इशारा दिला आहे की 2035 पर्यंत तांबे आणि लिथियमच्या पुरवठ्यात तूट कायम राहण्याची शक्यता आहे. कोबाल्ट (Cobalt) आणि निकेलसाठी देखील पुरवठा कमी होत असल्याचे संकेत आहेत, जे निर्यात मर्यादा आणि बॅटरी तंत्रज्ञानातील वाढत्या वापरामुळे प्रभावित झाले आहेत.
रिफायनिंगचे केंद्रीकरण आणि बाजारातील धोके
खाणकाम स्थळे भौगोलिकदृष्ट्या पसरत असली तरी, एजन्सीने प्रक्रिया क्षमतेतील (processing bottleneck) केंद्रीकरणाकडे लक्ष वेधले आहे. जगातील अनेक महत्त्वाच्या खनिजांची शुद्धीकरण क्षमता अजूनही चीनमध्येच केंद्रित आहे. चीन लिथियमवर सुमारे 70%, कोबाल्टवर 75%, आणि बॅटरी-ग्रेड ग्रॅफाइटवर 90% पेक्षा जास्त प्रक्रिया करतो. हे केंद्रीकरण एक मोठे धोरणात्मक धोके निर्माण करते, कारण प्रक्रियेतील अडचणींमुळे कच्च्या मालाचे खाणकाम वाढले तरी उत्पादकांसाठी अंतिम मालाची उपलब्धता लांबणीवर पडू शकते.
पुनर्वापर (Recycling) आणि धोरणांची भूमिका
पारंपारिक खाणकामात दीर्घ कालावधी आणि उच्च भांडवली खर्च पाहता, पुनर्वापर (recycling) हा पुरवठ्याचा एक आवश्यक दुय्यम स्रोत म्हणून उदयास येत आहे. सध्याच्या अंदाजानुसार, 2040 पर्यंत पुनर्वापरामुळे पुरवठ्यात जवळपास 20% वाढ होऊ शकते, जी सध्या 10% आहे. तथापि, हे स्थानिक रिफायनिंग आणि प्रक्रिया प्लांटमधील गुंतवणुकीला कमी धोकादायक बनवण्यासाठी सहायक सरकारी धोरणांच्या अंमलबजावणीवर अवलंबून असेल. गुंतवणूकदारांसाठी, नवीन खाण प्रकल्पांची उभारणी, चीनबाहेरील शुद्धीकरण क्षमतेतील प्रगती आणि पुनर्वापराद्वारे दुय्यम पुरवठा वाढवण्याच्या उद्देशाने तयार केलेल्या औद्योगिक धोरणांची परिणामकारकता यावर लक्ष ठेवावे लागेल. पुरवठ्यातील ही सातत्यपूर्ण तूट या कच्च्या मालावर अवलंबून असलेल्या औद्योगिक कंपन्यांसाठी आणि उत्पादकांसाठी किमतीतील अस्थिरता कायम राहण्याचे संकेत देते.