होर्मुझच्या धोक्यामुळे OPEC उत्पादनावर गदा
मार्च महिन्यात OPEC च्या कच्च्या तेलाच्या उत्पादनात मोठी घसरण झाली. फेब्रुवारीच्या तुलनेत उत्पादनात 7.3 दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन ची घट होऊन ते 21.57 दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन पर्यंत खाली आले. ही पातळी जून 2020 नंतरची सर्वात कमी आहे. सौदी अरेबिया, इराक, कुवेत आणि संयुक्त अरब अमिराती (UAE) या प्रमुख सदस्य राष्ट्रांनी उत्पादनात लक्षणीय कपात केली आहे. यामागील मुख्य कारण म्हणजे अमेरिका-इस्रायल संघर्षामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणारी तेल वाहतूक धोक्यात आली आहे.
जागतिक तेल पुरवठ्याचा अंदाजे 20% भाग या मार्गातून जातो. या बंदमुळे पुरवठ्यावर मोठा आघात झाला असून, आता बाजाराचे व्यवस्थापन OPEC+ च्या धोरणांऐवजी भू-राजकीय घटनांवर आधारित झाले आहे.
तेलाच्या किमतीत विक्रमी वाढ
पुरवठ्यातील या अचानक आलेल्या घसरणीमुळे कच्च्या तेलाच्या किमती भडकल्या. मार्च महिन्यात ब्रेंट क्रूड (Brent crude) च्या किमती सुमारे 55-59% वाढून $114.98 प्रति बॅरल पर्यंत पोहोचल्या, तर वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएट (WTI) $104.73 च्या आसपास होते. बाजार विश्लेषकांच्या मते, जर हे संकट असेच सुरू राहिले, तर किमती आणखी वाढू शकतात.
भू-राजकीय अस्थिरता आणि आर्थिक धोके
सध्या OPEC मध्ये होत असलेली उत्पादन कपात ही धोरणात्मक नसून, बाह्य दबावामुळे झालेली सक्तीची कपात आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, 1973, 1979 आणि 2007-08 मधील तेल संकटांप्रमाणेच, या वाढीमुळे महागाई वाढण्याची आणि जागतिक मंदी येण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
उत्पादनात घट झाली असली तरी, व्हेनेझुएला आणि नायजेरिया यांसारख्या देशांनी मार्चमध्ये थोडे उत्पादन वाढवले आहे. व्हेनेझुएलाचे उत्पादन 1.1 दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन पर्यंत पोहोचले. मात्र, ही वाढ OPEC च्या एकूण घसरणीच्या तुलनेत नगण्य आहे.
अनिश्चित भविष्य
होर्मुझ सामुद्रधुनीतील संकटामुळे ऊर्जा बाजारात अस्थिरता वाढली आहे. या मार्गाला वळसा घालण्यासाठी काही पाईपलाईन सुविधा असल्या तरी, त्या सध्याच्या मागणीसाठी अपुऱ्या आहेत. त्यामुळे, उत्पादकांना तेल विहिरी बंद ठेवाव्या लागत आहेत.
सध्याची परिस्थिती पाहता, भविष्यात तेलाच्या किमती कशा राहतील हे सांगणे कठीण आहे. J.P. Morgan आणि आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा एजन्सी (IEA) सारख्या संस्था पुढील वर्षांसाठी बाजारात अतिरिक्त पुरवठा अपेक्षित करत असल्या तरी, सद्यस्थिती अत्यंत अनिश्चित आहे.