भू-राजकीय तणाव: दिलासा क्षणिक?
31 मार्च 2026 रोजी पश्चिम आशियातील तणाव कमी झाल्याने आणि डॉलर किंचित कमकुवत झाल्याने सोन्याच्या भावात थोडी वाढ झाली. मात्र, ही तेजी पुरेशी नव्हती. यामागे भू-राजकीय घडामोडी कारणीभूत होत्या, पण हा दिलासा अल्पकाळ टिकणारा ठरला. सोन्याची भूमिका एक स्थिर मालमत्ता म्हणून कमी होत चालली आहे, कारण जागतिक स्तरावर महागाई वाढली आहे आणि मध्यवर्ती बँका व्याजदर उच्च ठेवत आहेत. विशेषतः भारतात सोन्यावर मोठे प्रीमियम (premium) आहे. 31 मार्च 2026 रोजी भारतात 24 कॅरेट सोन्याचा भाव ₹149,670 प्रति 10 ग्रॅम पर्यंत पोहोचला, जो ₹2,620 नी वाढला होता. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणमधील लष्करी कारवाई लवकरच थांबवण्याचे संकेत दिल्याने पश्चिम आशियातील तणाव निवळला. यामुळे अमेरिकन डॉलर इंडेक्स (DXY) किंचित घसरला, ज्यामुळे डॉलर-आधारित मालमत्ता (जसे की सोने) इतर चलनांमध्ये खरेदी करणाऱ्यांसाठी स्वस्त झाल्या. तरीही, मध्यपूर्वेतील चिंतेमुळे सुरक्षित मालमत्तेची मागणी कायम असल्याने डॉलर 100.50 च्या जवळ मजबूत राहिला.
महागाईचा जबरदस्त फटका
या तात्पुरत्या तेजीनंतरही, सोने ऑक्टोबर 2008 नंतरच्या सर्वात मोठ्या मासिक घसरणीकडे वाटचाल करत आहे. मार्च 2026 मध्ये सोन्याचे भाव सुमारे 13.3% नी घसरण्याची शक्यता आहे. जानेवारी 2026 च्या शेवटी सुमारे $5,595 च्या उच्चांकावरून ही घसरण झाली आहे. यामागे मुख्य कारण म्हणजे वाढती महागाई, ज्यामुळे जगभरातील मध्यवर्ती बँका व्याजदर उच्च ठेवण्यास भाग पडल्या आहेत. युरोपियन सेंट्रल बँक (European Central Bank) आणि बँक ऑफ इंग्लंड (Bank of England) यांनी चेतावणी दिली आहे की, ऊर्जेच्या वाढत्या किमतींमुळे महागाई त्यांच्या 2% लक्ष्यांकाच्या वर जाऊ शकते. अमेरिकेत, फेडरल रिझर्व्हने मार्च 2026 च्या मध्यावर महागाईची अनिश्चितता आणि ऊर्जेच्या उच्च किमतींमुळे फेडरल फंड रेट 3.50-3.75% वर कायम ठेवला. हे एक मोठे बदल आहे, कारण आता ट्रेडर्सना वाटते की फेड यावर्षी व्याजदरात कपात करणार नाही. पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे कच्च्या तेलाच्या (Brent crude) किमतीत वाढ झाली आहे, मार्च 2026 च्या मध्यापर्यंत ब्रेंट क्रूड $112 प्रति बॅरलच्या वर गेले होते आणि 27 मार्च 2026 रोजी $106 च्या आसपास व्यवहार करत होते. यामुळे पुरवठा साखळीत महागाईचा धोका वाढला आहे.
भारतीय बाजारातील वेगळेपण
भारतातील सोन्याच्या किमती आंतरराष्ट्रीय बाजारापेक्षा लक्षणीयरीत्या जास्त आहेत. 31 मार्च 2026 रोजी भारतात 24 कॅरेट सोन्याचा भाव ₹149,670 प्रति 10 ग्रॅम होता. आंतरराष्ट्रीय स्पॉट प्राईस सुमारे $4,472 प्रति औंस होता, जो सध्याच्या विनिमय दरांनुसार अंदाजे ₹135,679 प्रति 10 ग्रॅम आहे. याचा अर्थ, सीमाशुल्क आणि करांशिवायही भारतीय सोन्यावर 10.31% पेक्षा जास्त प्रीमियम आहे. हा फरक भारतातील स्थानिक आयात शुल्क आणि मागणी-पुरवठा यांसारख्या विशिष्ट घटकांवर प्रकाश टाकतो.
गोल्ड ईटीएफ (Gold ETFs) ची मजबूत कामगिरी
भौतिक सोन्यावर दबाव असूनही, भारतातील गोल्ड एक्सचेंज-ट्रेड फंड्स (Gold ETFs) नी चांगली कामगिरी केली आहे. फेब्रुवारी 2026 पर्यंत, प्रमुख गोल्ड ईटीएफ्सनी 1 वर्षात 76-78% परतावा दिला आहे आणि 5 वर्षांतील चक्रवाढ वार्षिक वाढ दर (CAGR) 25% पेक्षा जास्त राहिला आहे. Nippon India Gold ETF (GOLDBEES) आणि ICICI Prudential Gold ETF सारखे फंड त्यांच्या मजबूत कामगिरीसाठी ओळखले जातात. आर्थिक वर्ष 2026 मध्ये, भारतीय गोल्ड ईटीएफमध्ये ₹14,852 कोटी निव्वळ इनफ्लो (net inflows) झाला, जो मागील वर्षाच्या तुलनेत तिप्पट आहे. हे डिजिटल गोल्ड गुंतवणुकीकडे मोठे वळण दर्शवते.
विश्लेषकांचे मत
सध्याच्या भू-राजकीय अनिश्चितता आणि आर्थिक दबावामुळे विश्लेषकांना नजीकच्या काळात सोन्याचे भाव मर्यादित श्रेणीत राहण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, प्रमुख गुंतवणूक बँकांनी दीर्घकालीन दृष्टिकोन दिला आहे. JPMorgan आणि Wells Fargo सारख्या संस्थांच्या अंदाजानुसार, 2026 च्या अखेरीस सोन्याचे भाव $6,000 ते $6,300 दरम्यान राहू शकतात. Goldman Sachs ने $5,400 चा अंदाज वर्तवला आहे. हे सकारात्मक दृष्टिकोन मध्यवर्ती बँकांकडून सुरू असलेली सोन्याची खरेदी आणि संभाव्य धोरणात्मक बदलांवर अवलंबून असतील, जे भविष्यातील महागाई डेटा आणि भू-राजकीय घटनांवर आधारित असतील.