गोल्ड/सिल्व्हर ईटीएफमध्ये तुफानी तेजी! मार्जिनमध्ये सवलत मिळताच गुंतवणूकदारांची लॉटरी लागली

मार्जिन सवलतीचा धक्का आणि ईटीएफची उसळी

गुरुवारी, १९ फेब्रुवारी २०२६ रोजी मौल्यवान धातूंच्या ईटीएफमध्ये (Precious Metals ETFs) मोठी वाढ झाली. MCX आणि NSE क्लिअरिंगने एकाच वेळी अतिरिक्त मार्जिनची मागणी मागे घेतल्याचा हा थेट परिणाम होता. १९ फेब्रुवारी पासून, गोल्ड फ्युचर्सवरील ३% अतिरिक्त मार्जिन आणि सिल्व्हर फ्युचर्सवरील ७% अतिरिक्त मार्जिन रद्द करण्यात आले. बाजारात मोठी अस्थिरता (Volatility) दिसून आल्यानंतर जोखीम व्यवस्थापन म्हणून हे उपाय लागू करण्यात आले होते, परंतु आता याचा उद्देश ट्रेडिंग खर्च कमी करणे आणि मार्केट पार्टिसिपंट्ससाठी भांडवली कार्यक्षमता वाढवणे हा आहे. याचा तात्काळ परिणाम म्हणून, गोल्ड ईटीएफमध्ये २% पेक्षा जास्त वाढ झाली, तर सिल्व्हर ईटीएफमध्ये दुपारपर्यंत ३% ते ४.२०% पर्यंत वाढ नोंदवली गेली. MCX वरील एप्रिल डिलिव्हरीसाठी गोल्ड फ्युचर्स ₹१,५६,१०० प्रति १० ग्रॅमच्या आसपास व्यवहार करत होते, तर मार्च सिल्व्हर फ्युचर्स ₹२,४४,९७१ प्रति किलोग्रामच्या आसपास फिरत होते. या मार्जिन कपातीमुळे सट्टा (Speculative Interest) वाढल्याचे दिसून आले.

परस्परविरोधी जागतिक संकेत: फेडचे मतभेद विरुद्ध भू-राजकीय जोखीम

मार्जिन सवलतीमुळे मिळालेला तात्काळ दिलासा हा परस्परविरोधी जागतिक आर्थिक संकेतांमुळे काहीसा कमी झाला आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात, Comex गोल्ड फ्युचर्स मागील सत्रातील वाढीनंतर सुमारे $४,९६१ प्रति औंसने किंचित खाली आले. अमेरिकन डॉलर मजबूत झाल्याचा यावर परिणाम झाला. डॉलर इंडेक्स (DXY) ९७.७० च्या आसपास व्यवहार करत होता, जो अलीकडील वाढ दर्शवतो आणि डॉलर-आधारित कमोडिटीज अधिक महाग बनवतो. फेडरल ओपन मार्केट कमिटी (FOMC) च्या बैठकीच्या मिनिट्समधून फेडरल रिझर्व्ह अधिकाऱ्यांमधील धोरणात्मक मतभेद स्पष्ट झाले. काहींना वाटते की जर महागाई कमी होत राहिली तर व्याजदर कपात (Interest Rate Cuts) शक्य आहे, तर इतरांना सततच्या महागाईची चिंता आहे आणि ते धोरण कायम ठेवण्याचा किंवा आणखी कडक करण्याचा सल्ला देत आहेत. ही अनिश्चितता, फेडकडून आलेले कठोर संकेत (Hawkish Signals) यांच्यामुळे बाजारात सावधगिरीचे वातावरण आहे. भू-राजकीय तणाव, विशेषतः अमेरिका-इराण संबंधांबाबत, सुरक्षित मालमत्तांना (Safe-haven Assets) काही प्रमाणात आधार देत आहे, परंतु राजनैतिक प्रगतीच्या बातम्यांनी याला संतुलित केले आहे.

Lunar New Year मुळे लिक्विडिटीचा तुटवडा

सध्याच्या बाजारावर परिणाम करणारा एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे 'लिक्विडिटी व्हॅक्यूम' (Liquidity Vacuum). शांघाय गोल्ड एक्सचेंजसह प्रमुख आशियाई ट्रेडिंग हब बंद असल्याने, Lunar New Year च्या सुट्ट्यांमुळे जागतिक बाजारात लिक्विडिटी कमी झाली आहे. चीनसारख्या मोठ्या ठिकाणाहून, जे सोने (Jewelry) आणि चांदी (Industrial Use) चे प्रमुख ग्राहक आहेत, त्यांची अनुपस्थिती जागतिक ट्रेडिंग व्हॉल्यूम पातळ करते. विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की या कमी लिक्विडिटीमुळे बाजारातील किमतीतील हालचाली अधिक तीव्र होऊ शकतात, ज्यामुळे बाजार अल्पकालीन अस्थिरतेसाठी अधिक असुरक्षित बनतो. विशेषतः चीनमधील औद्योगिक क्रियाकलापांमधील तात्पुरत्या मंदीमुळे चांदी या काळात अधिक असुरक्षित मानली जाते.

महागाईची चिंता आणि फेडची अनिश्चितता

अलीकडील तेजी असूनही, मूळ मॅक्रोइकॉनॉमिक चिंता कायम आहेत. जानेवारी २०२६ पर्यंत १२ महिन्यांसाठी अमेरिकेतील वार्षिक महागाई २.४% होती, जी २.७% वरून कमी झाली आहे, परंतु अजूनही फेडरल रिझर्व्हच्या २% च्या लक्ष्यापेक्षा जास्त आहे. FOMC मिनिट्सनुसार, धोरणकर्त्यांच्या एका महत्त्वपूर्ण गटाला महागाईच्या जोखमींबद्दल चिंता आहे, काहींनी तर किंमतीतील दबाव पुरेसा कमी न झाल्यास व्याजदर वाढवण्याची (Rate Hikes) शक्यता देखील व्यक्त केली आहे. फेडमधील हे मतभेद २०२६ मध्ये व्याजदर कपातीच्या बाजारातील अपेक्षांच्या विरोधात आहेत, ज्यामुळे एक अनिश्चित मौद्रिक धोरण (Monetary Policy) समोर येत आहे, जे सोन्यासारख्या नॉन-यील्ड मालमत्तांना (Non-yielding Assets) आव्हान देऊ शकते.

टेक्निकल आउटलूक आणि ऐतिहासिक संदर्भ

मौल्यवान धातूंमध्ये अलीकडेच २०२५ च्या उत्तरार्धात आणि २०२६ च्या सुरुवातीला सर्वकालीन उच्चांक गाठल्यानंतर घट झाली आहे. विशेषतः चांदीमध्ये ३१ जानेवारी २०२६ रोजी मोठी घसरण झाली, जी २०२५ मध्ये झालेल्या मोठ्या तेजीनंतर आली. गोल्ड फ्युचर्स सध्या ₹१,५०,०००-₹१,६०,००० च्या रेंजमध्ये व्यवहार करत आहेत, जे ₹१,८०,००० च्या शिखरांवरून खाली आले आहेत. चांदी फ्युचर्स, विक्रमी उच्चांक ₹४,२०,००० वरून खाली आल्यानंतर ₹२,३०,०००-₹२,५०,००० झोनमध्ये स्थिरावले आहेत. विश्लेषक गोल्डसाठी ₹१,४५,०००-₹१,५०,००० च्या आसपास मजबूत सपोर्ट (Support) ओळखतात, तर संभाव्य अपसाइड टार्गेट (Upside Target) ₹१,७५,००० च्या आसपास आहे. चांदीसाठी, ₹२,२५,०००-₹२,३५,००० रेंजमधील घसरण दीर्घकालीन तेजीच्या ट्रेंडमध्ये (Long-term Bullish Trend) खरेदीच्या संधी म्हणून पाहिली जात आहे.

विश्लेषकांचे मत आणि सावधगिरी

या सर्व घटकांच्या संयोजनामुळे बाजारातील भावना (Market Sentiment) सावध आहे. मार्जिन आवश्यकता काढून घेणे हे सट्टा क्रियाकलाप (Speculative Activity) आणि लिक्विडिटीसाठी सकारात्मक उत्प्रेरक (Catalyst) म्हणून पाहिले जात असले तरी, चॉईस ब्रोकिंगचे (Choice Broking) आमिर मकद (Aamir Makda) सारखे विश्लेषक चेतावणी देतात की Lunar New Year मुळे होणारा 'लिक्विडिटी व्हॅक्यूम' किमतीतील अस्थिरता वाढवण्याचा महत्त्वपूर्ण धोका निर्माण करतो, विशेषतः चांदीसाठी. जियोजित इन्व्हेस्टमेंट्सचे (Geojit Investments) हरीश व्ही (Hareesh V) सारखे इतर जण या कालावधीत चांदीच्या विशेष असुरक्षिततेमुळे मोठे पोझिशन्स टाळण्याचा सल्ला देतात. अल्पकालीन आव्हाने आणि ओळखलेली अस्थिरता असूनही, मौल्यवान धातूंसाठी मूळ दीर्घकालीन तेजीची भावना कायम आहे, आणि घसरणीला काही स्ट्रॅटेजिस्ट (Strategists) टॅक्टिकल बाइंग संधी म्हणून पाहत आहेत.