सोने आणि चांदीच्या किमतीत जून तिमाहीत मोठी घसरण झाली आहे. सोने **12%** तर चांदी **17.6%** नी स्वस्त झाली आहे. अमेरिकेतील व्याजदर वाढण्याची शक्यता आणि मजबूत होत चाललेला डॉलर यामुळे या मौल्यवान धातूंवर दबाव आला आहे.
काय झाले?
जून २०२६ मध्ये संपलेल्या तिमाहीत सोने आणि चांदीच्या किमतीत मोठी घसरण झाली आहे. सोन्याच्या किमतीत सुमारे 12% ची घट झाली, जी २०१६ नंतरची सर्वात मोठी तिमाही घसरण आहे. चांदी 17.6% नी कोसळली, जी जून २०२२ नंतरची सर्वात मोठी घसरण आहे. या घसरणीमुळे सलग पाच तिमाहीत आलेली तेजी थांबली आहे. विशेष म्हणजे, यापूर्वी सोन्याने २०२५ मध्ये 65% आणि २०२४ मध्ये 28% वाढ नोंदवली होती, तर चांदी २०२५ मध्ये 148% वाढली होती.
बाजारातील बदलांची कारणे
या घसरणीचे मुख्य कारण म्हणजे अमेरिकेच्या अर्थव्यवस्थेबद्दल बदललेले संकेत. अमेरिकेची फेडरल रिझर्व्ह (US Federal Reserve) महागाई नियंत्रणात ठेवण्यासाठी व्याजदर (Interest Rates) जास्त काळ वाढवून ठेवण्याची शक्यता आहे. जेव्हा व्याजदर वाढतात, तेव्हा बॉण्ड्स (Bonds) आणि इतर उत्पन्न देणाऱ्या गुंतवणुकी सोन्या-चांदीपेक्षा अधिक आकर्षक वाटू लागतात, कारण सोने-चांदी व्याज देत नाहीत.
त्याचबरोबर, आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोने आणि चांदीचे व्यवहार अमेरिकन डॉलरमध्ये होतात. मजबूत डॉलरमुळे इतर चलनांमध्ये खरेदी करणाऱ्यांसाठी हे धातू महाग होतात, ज्यामुळे जागतिक मागणीवर परिणाम होतो. तसेच, भू-राजकीय तणाव कमी झाल्याने 'सेफ हेवन' म्हणून सोन्याकडे पाहण्याचा गुंतवणूकदारांचा कल कमी झाला आहे.
चांदीत जास्त अस्थिरता का?
सोनेच्या तुलनेत चांदीत जास्त मोठी घसरण दिसली. याचे कारण चांदीचे दुहेरी स्वरूप आहे. ती केवळ एक मौल्यवान धातू नसून एक महत्त्वाची औद्योगिक वस्तू (Industrial Commodity) देखील आहे. जेव्हा गुंतवणूकदार आर्थिक वाढीबद्दल किंवा औद्योगिक उत्पादनाबद्दल काळजीत असतात, तेव्हा चांदी सोन्यापेक्षा जास्त अस्थिर (Volatile) ठरते. तिची किंमत उत्पादन मागणीवर अवलंबून असते, ज्यामुळे ती आर्थिक मंदीला अधिक संवेदनशील ठरते.
संस्थात्मक गुंतवणूकदारांचे मत (Institutional View)
किमतीतील घसरणीनंतरही, संस्थात्मक मागणी (Institutional Demand) स्थिर असल्याचे दिसून येते. आकडेवारीनुसार, मध्यवर्ती बँकांनी २०२६ च्या पहिल्या तिमाहीत निव्वळ 244 टन सोन्याची खरेदी केली आहे. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या (World Gold Council) सर्वेक्षणानुसार, बहुसंख्य मध्यवर्ती बँका पुढील वर्षात सोन्याचे होल्डिंग्स वाढवण्याची अपेक्षा करत आहेत. याचा अर्थ असा की, वैयक्तिक व्यापारी आणि ईटीएफ (ETFs) ने पोझिशन्स विकल्या असल्या तरी, मोठे संस्थात्मक खरेदीदार अजूनही धातू जमा करत आहेत.
गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?
गुंतवणूकदार भविष्यातील किमतींच्या हालचालींवर परिणाम करू शकणाऱ्या अनेक घटकांवर लक्ष ठेवू शकतात. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे अमेरिकेचा महागाई डेटा (US Inflation Data) आणि फेडरल रिझर्व्हच्या घोषणा, कारण यातून व्याजदरांबद्दलचे संकेत मिळतात. अमेरिकन डॉलर इंडेक्स (DXY) ची ताकद देखील एक महत्त्वाचा मापदंड असेल, कारण डॉलर आणि मौल्यवान धातू यांच्यात सामान्यतः व्यस्त संबंध असतो. शेवटी, मध्यवर्ती बँकांच्या खरेदीचा कल आणि औद्योगिक उत्पादनातील मागणी यावरून ही घसरण तात्पुरती आहे की ट्रेंडमधील बदल, हे स्पष्ट होईल.