Whalesbook
फ्युचर्समध्ये तेजीचे कारण: भू-राजकीय तणाव
४ मार्च २०२६ रोजी, मध्य पूर्वेतील वाढत्या संघर्षांमुळे मौल्यवान धातूंच्या फ्युचर्समध्ये मोठी तेजी दिसली. MCX वरील एप्रिल डिलिव्हरीच्या सोन्याचे फ्युचर्स सुमारे ₹1.63 लाख प्रति १० ग्रॅम वर पोहोचले, जे दिवसासाठी जवळपास 1.5% ची वाढ दर्शवते. त्याचप्रमाणे, मे डिलिव्हरीच्या चांदीच्या फ्युचर्सनी ₹2.72 लाख प्रति किलोग्राम चा आकडा पार केला, जी 2% पेक्षा जास्त वाढ आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात, COMEX वरील सोन्याचे फ्युचर्स सुमारे $5,180 प्रति ट्रॉय औंस पर्यंत पोहोचले, ज्यात सुमारे 2% ची वाढ झाली. गुंतवणूकदारांनी वाढत्या भू-राजकीय अनिश्चिततेपासून संरक्षण मिळवण्यासाठी सुरक्षित गुंतवणुकीकडे (Safe-haven Demand) मोर्चा वळवल्याने फ्युचर्समध्ये ही वाढ दिसून आली. वाढत्या तेलाच्या किमती आणि हॉर्मुझ सामुद्रधुनीत पुरवठा विस्कळीत होण्याची भीती यामुळे हा कल अधिक तीव्र झाला.
ईटीएफमध्ये मात्र घसरण
याउलट, मौल्यवान धातूंच्या ईटीएफने (ETFs) फ्युचर्समधील तेजीला प्रतिसाद दिला नाही. ३ मार्च २०२६ रोजी, अनेक गोल्ड आणि सिल्व्हर ईटीएफमध्ये मोठी घसरण दिसून आली, यात सिल्व्हर ईटीएफ सर्वात जास्त प्रभावित झाले. उदाहरणार्थ, टाटा सिल्व्हर ईटीएफ (Tata Silver ETF) ४ मार्च रोजी 8.92% घसरून ₹25.37 वर आले, तर टाटा गोल्ड ईटीएफ (Tata Gold ETF) 3.34% घसरून ₹15.61 वर आले. ही कामगिरी मागील दिवसांतील फ्युचर्समधील तेजीच्या अगदी विरुद्ध होती. युरोपमध्ये कमोडिटी ईटीपीमध्ये (Commodity ETPs) इनफ्लो (Inflows) दिसले असले तरी, फेब्रुवारी २०२६ च्या २० तारखेला संपलेल्या आठवड्यात सिल्व्हर ईटीएफमधून EUR 54.02 दशलक्ष एवढा आउटफ्लो (Outflow) झाला, जो सिल्व्हरबद्दलच्या नकारात्मक भावना दर्शवतो. होळीच्या दिवशी (३ मार्च) MCX बंद असल्याने किमतीच्या शोधात विलंब झाला, ज्यामुळे सतत व्यवहार करणाऱ्या ईटीएफवर आंतरराष्ट्रीय बाजारातील बदलांचा आणि नफावसुलीचा (Profit-taking) जास्त परिणाम झाला.
विश्लेषकांचे मत: जागतिक घटक आणि व्यवहारांमधील तफावत
या तफावतीमागे अनेक कारणांचा संगम आहे. मजबूत होत चाललेला अमेरिकन डॉलर, जो ४ मार्च २०२६ रोजी सुमारे 98.90 च्या ३.२५ महिन्यांच्या उच्चांकावर पोहोचला होता, तो सोन्यासारख्या डॉलर-आधारित कमोडिटीजवर दबाव टाकतो. ३ मार्च रोजी डॉलरच्या मजबुतीमुळे जागतिक बाजारात सोन्या-चांदीच्या किमतीत मोठी घसरण झाली होती. याशिवाय, फेडरल रिझर्व्हकडून (Federal Reserve) व्याजदर कपातीच्या (Rate Cuts) अपेक्षा कमी होत असल्याने, जे नॉन-यील्डिंग मालमत्तेचे (non-yielding assets) आकर्षण कमी करते. ऐतिहासिकदृष्ट्या, चांदी सोन्यापेक्षा जास्त अस्थिर (Volatile) असते, ज्यामुळे तिची वाढ आणि घट दोन्ही जास्त प्रमाणात होतात. ३ मार्च रोजी सिल्व्हर ईटीएफमध्ये 5% पेक्षा जास्त घसरण हे या नैसर्गिक अस्थिरतेचे आणि विशिष्ट बाजार परिस्थितीचे प्रतिबिंब होते. भू-राजकीय धोके सुरक्षित गुंतवणुकीला चालना देत असले तरी, जागतिक आर्थिक घटक आणि व्यवहारांची पद्धत किमतीत गुंतागुंत निर्माण करत आहे.
चांदी ईटीएफवरील अधिक धोका
सोन्यापेक्षा चांदीच्या कमी व्यवहारामुळे (thinner market structure) आणि अधिक अस्थिरतेमुळे सिल्व्हर ईटीएफ (Silver ETFs) किमतीतील तीव्र उलथापालथीसाठी अधिक असुरक्षित असतात. जानेवारीच्या शेवटी चांदीत झालेली 37% घसरण आणि त्यानंतरची आंशिक पुनर्प्राप्ती हे या धोक्याचे उदाहरण आहे. होळीच्या सुट्टीमुळे MCX च्या कामकाजात झालेला व्यत्यय आणि माहिती मिळण्यात झालेला विलंब यामुळे ईटीएफने आंतरराष्ट्रीय बाजारातील हालचाली (उदा. डॉलरची मजबुती, ३ मार्च रोजी नफावसुली) उशिराने विचारात घेतल्या असाव्यात. यामुळे टाटा सिल्व्हर ईटीएफमध्ये 8.92% सारखी तीव्र इंट्रा-डे घसरण दिसून आली. अमेरिकन डॉलरची सततची मजबुती आणि फेडरल रिझर्व्हच्या व्याजदर धोरणांवर सुरू असलेली चर्चा ही मौल्यवान धातूंसाठी मोठी आव्हाने आहेत, जी भू-राजकीय तणावाच्या पार्श्वभूमीवरही त्यांची वाढ मर्यादित करू शकतात. विश्लेषकांचा सल्ला आहे की सोने प्रतिरोध पातळी (resistance levels) गाठू शकते, परंतु बाजार एका मर्यादेत (range-bound) राहण्याची शक्यता आहे.
भविष्यातील अंदाज
मध्य पूर्वेतील भू-राजकीय तणाव कायम राहिल्याने मौल्यवान धातू अस्थिर राहण्याची शक्यता आहे. सुरक्षित गुंतवणुकीची मागणी सोने आणि चांदीच्या किमतींना आधार देईल, परंतु मजबूत अमेरिकन डॉलर आणि फेडरल रिझर्व्हच्या व्याजदरांवरील बदल किंमतीतील आक्रमक वाढीला रोखू शकतात. बाजारातील सहभागी आर्थिक आकडेवारी आणि मध्य पूर्वेतील घडामोडींवर बारकाईने लक्ष ठेवतील. विश्लेषकांच्या अंदाजानुसार, सोन्याच्या किमती एका मर्यादेतच राहतील, काहीजण तिमाही अखेरीस सुमारे $5,441 आणि वर्षाच्या अखेरीस $5,865 पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज व्यक्त करत आहेत. तथापि, ईटीएफच्या अलीकडील कामगिरीवरून असे दिसून येते की निष्क्रिय गुंतवणूकदार (passive investors) या सर्व घटकांचा विचार करून सावधगिरी बाळगत आहेत.
