सोन्याच्या दरात मोठी झेप! फेडचे दर कपातीचे संकेत आणि भू-राजकीय तणाव यामुळे भाव गगनाला भिडले

### सोन्याच्या दरात तेजीचे कारण

११ फेब्रुवारी २०२६ रोजी २४ कॅरेट सोन्याचा भाव ₹१५७,७८० प्रति १० ग्रॅम पर्यंत पोहोचला. या वाढीमागे डॉलर इंडेक्स (DXY) मधील नरमाई हे एक प्रमुख कारण आहे. हा इंडेक्स high-90s मध्ये व्यवहार करत आहे, जो २०२५ च्या अखेरच्या उच्चांकावरून घसरलेला दिसतो. २०२६ मध्ये डॉलरमध्ये हळूहळू नरमाई येण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे, मात्र यात अस्थिरता राहू शकते.

### फेडरल रिझर्व्ह आणि व्याजदरांची भूमिका

फेडरल रिझर्व्हच्या (Federal Reserve) धोरणांचा सोन्याच्या किमतींवर मोठा परिणाम होत आहे. २०२६ मध्ये फेडरल रिझर्व्ह तीन वेळा व्याजदर कपात करू शकते, ज्यामुळे एकूण ०.७५ टक्के कपात होऊ शकते, अशी अपेक्षा आहे. मात्र, महागाईचा दर २.६-२.७% च्या आसपास असल्याने फेडच्या निर्णयात अडथळे येत आहेत. यामुळे व्याजदर कपात उशिरा होऊ शकते किंवा वर्षाच्या सुरुवातीला थांबू शकते. मे २०२६ मध्ये फेडरल रिझर्व्हच्या चेअरमन बदलामुळेही धोरणांमध्ये अनिश्चितता वाढली आहे.

### जागतिक तणाव आणि चीनची खरेदी

जागतिक स्तरावर वाढलेला भू-राजकीय तणाव सोन्याला सुरक्षित गुंतवणुकीचा पर्याय (safe-haven asset) बनवत आहे. इतिहासात जेव्हा जेव्हा जागतिक अस्थिरता वाढली आहे, तेव्हा सोन्याच्या किमतींनीही मोठी झेप घेतली आहे. याशिवाय, चीनच्या सेंट्रल बँकेकडून सोन्याची सातत्याने होणारी खरेदी हेही एक महत्त्वाचे कारण आहे. गेल्या पंधरा महिन्यांहून अधिक काळ चीन आपली सोन्याची मालमत्ता वाढवत आहे. अमेरिकन डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करणे आणि युआनची आंतरराष्ट्रीय पत वाढवणे हा यामागील उद्देश आहे. त्यामुळे, जगभरातील सेंट्रल बँकांकडून होणारी ही खरेदी सोन्यासाठी एक मजबूत आधार ठरत आहे.

### भारतीय बाजारातील समीकरणे

भारतात सोन्याच्या किमतीवर रुपयाच्या (INR) डॉलरच्या तुलनेत असलेल्या मूल्याचा थेट परिणाम होतो. २०२६ च्या सुरुवातीला रुपया ९० प्रति डॉलर पर्यंत घसरू शकतो, असा अंदाज काही तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे. यामुळे भारतीयांसाठी आयात सोन्याची किंमत वाढते. सरकारने सोने आणि चांदीसाठी बेस इम्पोर्ट प्राईस (base import prices) कमी केले असले तरी, युनियन बजेट २०२६ मध्ये सोन्यावरील कस्टम ड्युटी (customs duties) कायम ठेवण्यात आली आहे. वाढती आयात आणि व्यापार तूट (trade deficit) असूनही सरकारने यावर थेट हस्तक्षेप टाळला आहे. भारतात मागणीचे स्वरूपही बदलले आहे. सोन्याचे भाव रेकॉर्ड उच्चांकावर पोहोचल्याने ज्वेलरीची मागणी कमी झाली आहे, मात्र सोने बार (gold bars), नाणी (coins) आणि ईटीएफ (ETFs) यांसारख्या गुंतवणूक उत्पादनांना मोठी मागणी येत आहे. इक्विटी मार्केटमधील (equity markets) अनिश्चिततेमुळे गुंतवणूकदार आता सोन्याकडे वळले आहेत.

### तज्ज्ञांचे अंदाज आणि संभाव्य धोके

२०२६ मध्ये सोन्याच्या किमतींबद्दल तज्ज्ञांमध्ये वेगवेगळे मतप्रवाह आहेत. Macquarie चा अंदाज $४,३२३ प्रति औंस आहे, तर J.P. Morgan ने $६,३००, Wells Fargo ने $६,१००-$६,३०० आणि UBS ने $६,२०० पर्यंत जाण्याचा अंदाज वर्तवला आहे. काही विश्लेषकांनी तर $७,००० पर्यंत जाण्याचीही शक्यता वर्तवली आहे. मात्र, काही तज्ज्ञ सावधगिरीचा इशारा देत आहेत. सोन्याच्या किमतीत मोठी अस्थिरता दिसून येत आहे आणि रेकॉर्ड उच्चांकानंतर अचानक घसरणही होऊ शकते. जर महागाई नियंत्रणात आली किंवा भू-राजकीय तणाव कमी झाला, तर सुरक्षित गुंतवणुकीची मागणी घटू शकते. सध्याच्या तेजीचा टिकाऊपणा अनिश्चित आहे. फेडरल रिझर्व्हने व्याजदर कपातीला उशीर केल्यास किंवा भू-राजकीय तणाव निवळल्यास सोन्याच्या किमतीत मोठी घसरण होऊ शकते. रुपयामध्ये अचानक मजबुती किंवा अमेरिकन डॉलरमध्ये झालेली वाढही सोन्यासाठी प्रतिकूल ठरू शकते. तसेच, सेंट्रल बँकांनी अचानक मोठी विक्री केल्यास बाजारात दबाव येऊ शकतो.