Gold Price: युद्धजन्य परिस्थितीतही सोन्याला झळाळी नाही? डॉलर आणि फेड पॉलिसीचा मोठा खेळ!

सोन्याची किंमत का स्थिर?

इतिहासाला छेद देत, सध्या सोन्याची चाल बाजारात चर्चेचा विषय बनली आहे. सामान्यतः जागतिक अनिश्चितता, विशेषतः मध्य पूर्वेतील लष्करी कारवाईमुळे सोन्याच्या किमतीत मोठी वाढ अपेक्षित असते. मात्र, सध्या सोने स्थिरता दर्शवत आहे. यामागे अमेरिकन डॉलरची मजबूत कामगिरी आणि फेडरल रिझर्व्हचे (Federal Reserve) व्याजदर धोरण हे प्रमुख घटक कारणीभूत आहेत.

डॉलरची मजबूत पकड

अमेरिकन डॉलर इंडेक्स (DXY) गेल्या महिन्यात जवळपास 2.12% मजबूत झाला आहे. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) च्या अधिकाऱ्यांनीही डॉलरला 'सुरक्षित आश्रयस्थान' (Safe Haven) म्हटले आहे. डॉलर मजबूत झाल्यास, सोन्यासारख्या डॉलर-आधारित कमोडिटीज इतर चलनांमध्ये महाग होतात, ज्यामुळे सोन्याची मागणी कमी होते. भू-राजकीय तणाव असूनही सोन्याच्या किमतीत वाढ न होण्यामागे डॉलरची हीच ताकद कारणीभूत आहे.

फेडरल रिझर्व्हचे धोरण आणि महागाईची चिंता

सोन्याच्या किमतीवर महागाईचाही परिणाम होत आहे. विशेषतः, संघर्षानंतर तेलाच्या किमती 20% पेक्षा जास्त वाढल्या आहेत, ज्यामुळे महागाई वाढण्याची चिंता आहे. यामुळे अमेरिकेची फेडरल रिझर्व्ह (Fed) व्याजदर कपात करण्याऐवजी 'उच्च दर दीर्घकाळ' (Higher for Longer) ठेवण्याची शक्यता आहे. वाढत्या व्याजदरांमुळे सोन्यासारख्या नफा न देणाऱ्या मालमत्तांमध्ये गुंतवणूक करण्याची संधीची किंमत (Opportunity Cost) वाढते, ज्यामुळे सोन्याच्या किमतीवर दबाव येतो. 10-वर्षांच्या अमेरिकन ट्रेझरी बॉण्डवरील उत्पन्न (Yield) 4.15% पर्यंत पोहोचले आहे, जे सध्याच्या व्याजदर वातावरणाची पुष्टी करते.

मध्यवर्ती बँकांकडून खरेदीत घट, पण मागणी कायम

गेल्या काही वर्षांपासून मध्यवर्ती बँका सोन्याच्या मोठ्या खरेदीदार होत्या, मात्र आता त्यांच्या खरेदीचा वेग मंदावला आहे. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिल (WGC) नुसार, जानेवारी 2026 मध्ये मध्यवर्ती बँकांनी केवळ 5 टन सोने खरेदी केले, जे 2025 मधील मासिक सरासरी 27 टन च्या तुलनेत खूपच कमी आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) सोन्याच्या खरेदीतही 2025 मध्ये मागील वर्षाच्या तुलनेत 94% घट झाली. असे असले तरी, WGC ला 2026 मध्येही मध्यवर्ती बँकांकडून सोन्याची मजबूत मागणी अपेक्षित आहे.

भू-राजकारणाच्या पलीकडे: बाजारातील संरचनात्मक बदल

अनेक विश्लेषकांचे मत आहे की सोन्याची किंमत आता अल्पकालीन भू-राजकीय बातम्यांपेक्षा बाजारातील मोठ्या संरचनात्मक बदलांवर जास्त अवलंबून आहे. 6 मार्च 2026 रोजी सोन्याच्या फ्युचर्सचा (Futures) ट्रेडिंग व्हॉल्यूम सुमारे 1,48,507 होता. सोने $5,105 ते $5,145 प्रति औंसच्या दरम्यान व्यवहार करत होते. ऐतिहासिकदृष्ट्या, अशा संघर्षांमध्ये सोन्याच्या किमतीत मोठी उसळी पाहायला मिळायची, परंतु आता बाजारात केवळ स्थिरता दिसत आहे, घबराट नाही.

सोन्यासाठी धोके काय?

सोन्याच्या किमतीसाठी सर्वात मोठा धोका म्हणजे सध्याची मॅक्रोइकॉनॉमिक (Macroeconomic) परिस्थिती कायम राहणे. जर अमेरिकन डॉलर अधिक मजबूत झाला किंवा फेडरल रिझर्व्हने व्याजदर आणखी काळ जास्त ठेवले, तर सोन्यावर दबाव राहील. जर महागाई नियंत्रणात आली नाही, तर फेडरल रिझर्व्हला व्याजदर कपातीस विलंब करावा लागू शकतो, ज्यामुळे सोन्यात गुंतवणूक करणे अधिक महाग होईल. तसेच, अमेरिकन ट्रेझरी बॉण्डसारखे इतर सुरक्षित पर्याय आकर्षक उत्पन्न देत राहिल्यास, गुंतवणूकदार सोन्यातून बाहेर पडू शकतात.

पुढील वाटचाल: एक गुंतागुंतीचे चित्र

सोन्याच्या भविष्याबद्दल तज्ज्ञांमध्ये वेगवेगळी मते आहेत. काहीजण पुढील काही काळ स्थिरता अपेक्षित करत आहेत, तर काहींना भू-राजकीय तणाव आणि संरचनात्मक मागणीमुळे नवीन उच्चांक गाठण्याची शक्यता दिसते. J.P. Morgan Global Research नुसार, 2026 च्या अखेरीस सोने $5,000 प्रति औंसपर्यंत जाऊ शकते. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिल (WGC) लाही जागतिक अनिश्चिततेमुळे सोन्याची मागणी टिकून राहण्याची अपेक्षा आहे. शेवटी, सोन्याची दिशा भू-राजकीय धोके, फेडरल रिझर्व्हचे धोरण आणि डॉलरची ताकद यावरच अवलंबून असेल.