सोने-चांदी महागले! जागतिक व्यापार तणावामुळे किंमतीत जोरदार तेजी

धोरणात्मक तणावाचा थेट परिणाम

सोमवारी सोने आणि चांदीच्या दरात वाढ होण्यामागे अमेरिकेतील सर्वोच्च न्यायालयाच्या (US Supreme Court) एका महत्त्वपूर्ण निर्णयानंतर वाढलेला जागतिक व्यापार तणाव हे मुख्य कारण ठरले. या घटनेमुळे बाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण झाली आणि गुंतवणूकदारांनी सोन्या-चांदीसारख्या सुरक्षित मालमत्तेकडे (safe-haven assets) धाव घेतली. राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी आठवड्याच्या शेवटी जागतिक टॅरिफ (tariffs) 10% वरून 15% पर्यंत वाढवण्याची घोषणा केली, ज्यामुळे परिस्थिती आणखी चिघळली.

या धोरणात्मक बदलांचा परिणाम थेट किंमतींवर दिसला. गोल्ड फ्युचर्स (Gold futures) सुमारे $5,171.20 वर व्यवहार करत होते, तर सिल्व्हर फ्युचर्स (Silver futures) $86.575 च्या जवळ पोहोचले होते. SPDR Gold Shares ETF (GLD) $468.62 आणि iShares Silver Trust ETF (SLV) $76.62 वर होते. हे आकडे दर्शवतात की बाजार केवळ मॅक्रोइकॉनॉमिक डेटावर (macroeconomic data) आधारित नसून, भू-राजकीय बातम्या आणि धोरणात्मक घोषणांवरही मोठ्या प्रमाणात प्रतिक्रिया देत आहे.

गुंतवणूकदारांचा कल आणि सेंट्रल बँकांचे धोरण

या तेजीमागे काही इतर महत्त्वाचे घटकही आहेत. जगभरातील मध्यवर्ती बँका (Central Banks) मोठ्या प्रमाणात सोन्याची खरेदी करत आहेत, ज्यामुळे सोन्याच्या साठ्यात ऐतिहासिक वाढ होत आहे. डॉलर-आधारित मालमत्तेतून (dollar-denominated assets) विविधता आणणे आणि भू-राजकीय धोके कमी करणे हा यामागील उद्देश आहे. 2026 मध्ये मध्यवर्ती बँकांकडून सोन्याची खरेदी सुमारे 755 टन राहण्याचा अंदाज आहे, ज्यामुळे सोन्याच्या किंमतींना आधार मिळत आहे. सर्वेक्षणांनुसार, 95% मध्यवर्ती बँका 2026 मध्ये सोन्याचे साठे वाढवण्याची अपेक्षा करत आहेत.

अमेरिकेतील व्याजदर कमी होण्याची शक्यता हे सोन्यासाठी आणखी एक सकारात्मक कारण आहे. कमी व्याजदरांमुळे, सोनेसारख्या न देणाऱ्या मालमत्ता (non-yielding assets) ठेवण्याचा संधीचा खर्च (opportunity cost) कमी होतो, ज्यामुळे ते अधिक आकर्षक ठरतात. अमेरिकन डॉलर इंडेक्स (US Dollar Index - DXY) 97.66 च्या आसपास आहे, जो सामान्यतः मौल्यवान धातूंच्या वाढत्या किंमतींशी संबंधित असतो. तसेच, US 10-वर्षांच्या ट्रेझरी यील्ड (US 10-year Treasury yields) सुमारे 4.075% आहेत. ऐतिहासिकदृष्ट्या, व्यापार विवादांदरम्यान सोन्याने ट्रेझरीज आणि येनसारख्या इतर सुरक्षित मालमत्तांपेक्षा चांगली कामगिरी केली आहे.

चांदीच्या औद्योगिक मागणीमुळे (industrial demand) देखील तिच्या किंमतीत मोठी वाढ झाली आहे. स्पॉट सिल्व्हर (spot silver) अनेक वर्षांतील उच्चांकावर पोहोचले आहे. जानेवारी 2026 मध्ये चांदीने $121.67 चा आणि सोन्याने सुमारे $5,595 प्रति औंसचा विक्रमी उच्चांक गाठला होता.

आर्थिक मंदीचा धोका आणि पुढील वाटचाल

सध्याची तेजी असतानाही, जागतिक आर्थिक मंदीचा (global economic slowdown) धोका एक मोठा अडथळा आहे. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) च्या अंदाजानुसार, 2026 मध्ये जागतिक GDP वाढ 3.1% पर्यंत कमी होऊ शकते, तर जागतिक बँकेचा अंदाज 2025 साठी 2.3% आहे. अशा मंदीमुळे चांदीसारख्या औद्योगिक वस्तूंची मागणी कमी होऊ शकते, जरी सोन्याची सुरक्षित मालमत्ता म्हणून मागणी कायम राहील.

धोरणात्मक निर्णयांवर अवलंबून असल्याने किंमतीत अस्थिरता येऊ शकते. व्यापार धोरणात अचानक बदल झाल्यास किंवा मध्यवर्ती बँकांनी व्याजदर वेगाने वाढवल्यास बाजाराची दिशा बदलू शकते. लागू केलेल्या टॅरिफचा जागतिक पुरवठा साखळी आणि महागाईवर काय परिणाम होईल, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.

पुढील काळात, मध्यवर्ती बँकांची सततची खरेदी आणि भू-राजकीय अनिश्चितता यामुळे सोन्या-चांदीला आधार मिळत राहील. विश्लेषकांचा अंदाज आहे की 2026 मध्ये सोन्याच्या किंमती $4,700 ते $6,500 या दरम्यान राहू शकतात, ज्यात काही कालावधीसाठी स्थिरता अपेक्षित आहे.