Whalesbook
धोरणात्मक गोंधळ ते मौल्यवान धातूंची तेजी
या आठवड्यात, विशेषतः 23 फेब्रुवारी 2026 रोजी, सोन्याच्या दरात 0.8% ची वाढ होऊन तो $5,143 प्रति औंस वर पोहोचला, तर चांदी 2% उसळून $86.24 वर गेली. या तेजीचे मुख्य कारण म्हणजे अमेरिकेतील व्यापार धोरणांमधील अनिश्चितता आणि वाढते भू-राजकीय तणाव. सुप्रीम कोर्टाच्या एका निर्णयानंतर अमेरिकन प्रशासनाने जाहीर केलेल्या नवीन टॅरिफ दरांमुळे बाजारात मोठा गोंधळ निर्माण झाला आहे. या अनिश्चिततेमुळे गुंतवणूकदार सोन्यासारख्या सुरक्षित मालमत्तांमध्ये पैसे गुंतवत आहेत. त्याचबरोबर, डॉलरच्या तुलनेत इतर प्रमुख चलनांच्या मजबूत होण्याने डॉलर-डिनॉमिनेटेड (Dollar-denominated) कमोडिटीज, जसे की सोने, आंतरराष्ट्रीय बाजारात अधिक आकर्षक बनले आहेत. मध्य पूर्वेतील तणाव आणि रशिया-युक्रेन संघर्ष यांसारख्या भू-राजकीय समस्यांनीही मौल्यवान धातूंना 'सेफ हेवन' म्हणून अधिक महत्त्व दिले आहे.
फेडरल रिझर्व्ह आणि डॉलरचे महत्त्व
अमेरिकेची अर्थव्यवस्था मिश्र संकेत देत आहे. डिसेंबर तिमाहीतील जीडीपी (GDP) वाढीचा अंदाज कमी राहिला, परंतु कोर इन्फ्लेशन (Core Inflation) अपेक्षेपेक्षा जास्त आहे. अशा परिस्थितीत, फेडरल रिझर्व्ह (Federal Reserve) व्याजदर कपातीबाबत काय निर्णय घेईल, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. जूनमध्ये व्याजदर कपात होण्याची शक्यता 60% वरून घसरून सुमारे 52% झाली आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, कमी व्याजदर आणि शिथिल मौद्रिक धोरण सोन्यासाठी फायदेशीर ठरते, कारण यामुळे सोन्यासारख्या नॉन-यील्डिंग मालमत्ता (Non-yielding Assets) ठेवण्याचा संधी खर्च (Opportunity Cost) कमी होतो. याउलट, उच्च व्याजदर सोन्यासाठी प्रतिकूल ठरतात. अमेरिकन डॉलर निर्देशांक (US Dollar Index) आणि सोन्याच्या दरात व्यस्त संबंध (Inverse Relationship) आहे; डॉलर कमकुवत झाल्यास सोने मजबूत होते. सध्या डॉलरमधील कमजोरी हे धोरणात्मक अनिश्चिततेचेच द्योतक आहे.
मागणीतील बदल आणि मध्यवर्ती बँकांचा सहभाग
सोन्या-चांदीच्या दरांना केवळ बाजारातील अस्थिरतेमुळेच नाही, तर संरचित मागणीमुळेही (Structural Demand) आधार मिळत आहे. जगातील बहुतांश मध्यवर्ती बँका (Central Banks) आता सोन्याचा साठा सातत्याने वाढवत आहेत. पुढील वर्षातही अनेक मध्यवर्ती बँका सोन्याचे रिझर्व्ह वाढवण्याची अपेक्षा बाळगून आहेत. यामुळे बाजारात एक प्रकारची स्थिरता येते. भारतात, MCX सोन्याचे भाव ₹1.5 लाख ते ₹1.6 लाख प्रति 10 ग्रॅम या दरम्यान व्यवहार करत आहेत. जर ही जोखीम टाळण्याची प्रवृत्ती (Risk Aversion) कायम राहिली, तर हे भाव ₹1.61 लाख पर्यंत जाण्याची शक्यता आहे. दागिन्यांच्या बाजारपेठेतही ग्राहकांच्या वर्तनात बदल दिसून येत आहे. किंमतीतील अस्थिरतेमुळे ग्राहक आता सोन्याच्या वजनापेक्षा डिझाइनवर जास्त लक्ष केंद्रित करत आहेत, ज्यामुळे ज्वेलरी सेक्टरमध्येही एक नवीन ट्रेंड सुरू झाला आहे.
चांदीची दुहेरी भूमिका आणि इतर मौल्यवान धातू
सोन्याप्रमाणेच चांदीलाही 'सेफ हेवन' मानले जाते, पण तिचा औद्योगिक वापरही मोठ्या प्रमाणावर होतो. विशेषतः सौर ऊर्जा (Solar Energy) आणि इलेक्ट्रॉनिक्स (Electronics) उद्योगांमध्ये चांदीची मागणी वेगाने वाढत आहे. अनेक विश्लेषकांच्या मते, 2026 पर्यंत चांदीचे सरासरी भाव $81 प्रति औंस पर्यंत पोहोचू शकतात. प्लॅटिनम (Platinum) आणि पॅलॅडियम (Palladium) यांसारखे धातू, जे ग्रीन टेक्नॉलॉजी (Green Technology) आणि ऑटोमोटिव्ह (Automotive) क्षेत्रातील मागणीमुळे चर्चेत आहेत, तेही गुंतवणूकदारांचे लक्ष वेधून घेत आहेत.
संभाव्य धोके आणि पुढील दिशा
सध्या सोन्या-चांदीच्या तेजीला अनुकूल वातावरण असले तरी, काही धोकेही आहेत. अमेरिकेच्या व्यापार धोरणांमुळे महागाई वाढू शकते. फेडरल रिझर्व्हने अचानक व्याजदर वाढवण्याचा (Hawkish Pivot) निर्णय घेतल्यास किंवा डॉलर अचानक मजबूत झाल्यास, मौल्यवान धातूंची ही तेजी थांबू शकते. विशेषतः चांदीमध्ये सट्टा (Speculative Buying) आणि लीव्हरेज्ड पोझिशन्स (Leveraged Positions) वाढल्यास, बाजारातील sentiment बदलल्यास मोठी घसरण होऊ शकते. तरीही, J.P. Morgan Global Research सारख्या संस्था 2026 च्या अखेरीस सोन्याचे भाव $5,000 प्रति औंस पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज व्यक्त करत आहेत. भू-राजकीय तणाव, धोरणात्मक अनिश्चितता आणि मध्यवर्ती बँकांची सोन्यातील गुंतवणूक यामुळे येत्या काळात मौल्यवान धातूंना मागणी कायम राहण्याची अपेक्षा आहे.